Vermoeidheid, (chronische) pijn & spanning: wat is de boodschap van jouw lichaam?
Door Saskia de Bruin
Dit prachtige artikel is er één voor iedereen. Jouw lichaam wil je namelijk wat vertellen en draagt boodschappen mee die jij mag horen. “Het lichaam laat ons niet in de steek. Het is misschien wel het meest trouwe dat we hebben,” schrijft Saskia de Bruin, auteur van Weg van de pijn. Hoe kun jij deze boodschappen ontvangen en
Het lichaam liegt niet; het registreert feilloos wat het hoofd soms liever negeert.
Er zijn momenten waarop het leven stokt. Niet omdat we het niet goed doen, maar omdat we te lang iets hebben volgehouden dat niet klopt. Het lichaam begint te spreken wanneer woorden uitblijven. Pijn, vermoeidheid, spanning, angst of andere chronische klachten verschijnen niet zomaar; ze zijn vaak signalen van iets dat gezien, gevoeld en erkend wil worden. In een wereld die vooral gericht is op doorgaan en aanpassen, is luisteren naar deze signalen een daad van moed.
Drie bewegingen: van binnen naar buiten
Heling en persoonlijke ontwikkeling verlopen zelden lineair. Ze bewegen zich in golven, vaak langs drie fundamentele bewegingen: naar binnen keren, innerlijk gewaarworden en naar buiten brengen wat waarachtig is.
Naar binnen keren vraagt vertraging. Stilte. De bereidheid om even niet te weten en aanwezig te zijn bij wat zich aandient. In deze verstilling ontstaat ruimte om te voelen wat er werkelijk in je leeft.
Gewaarworden vraagt om lichamelijk en emotioneel bewustzijn. Wat voel je in je lijf? Waar is spanning, waar is ruimte? Welke emotie klopt op de deur? Het lichaam liegt niet; het registreert feilloos wat het hoofd soms liever negeert.
Naar buiten brengen is expressie. Het uitdrukken van wat vanbinnen leeft: in woorden, beelden, beweging of geluid. Expressie maakt zichtbaar wat anders opgesloten blijft. Het is een vorm van thuiskomen bij jezelf.
Wanneer authenticiteit en verbondenheid botsen
Als mens hebben we twee fundamentele behoeften: authenticiteit en verbondenheid. We verlangen ernaar om onszelf te zijn, eerlijk en congruent: zo binnen, zo buiten. Tegelijk willen we erbij horen, geaccepteerd en geliefd worden. Beide behoeften zijn essentieel.
Problemen ontstaan wanneer deze twee met elkaar in conflict komen. Wanneer je leert, vaak al vroeg in je leven, dat jezelf zijn risico’s met zich meebrengt. Dat aanpassing veiligheid oplevert. Dat gevoelens beter ingeslikt kunnen worden. Dan ontstaat er een innerlijke spagaat: mag ik zijn wie ik ben, of moet ik worden wie er van mij verwacht wordt?
Dit conflict kan voortkomen uit verschillende bronnen. Soms is er sprake van ‘te veel’: ingrijpende ervaringen of trauma’s die het systeem overweldigen. Soms is er juist ‘te weinig’: een tekort aan affectie, bevestiging, veiligheid of gezien worden. Beide kunnen leiden tot overlevingsstrategieën waarin je jezelf stukje bij beetje verlaat.
Overaanpassing als overlevingsstrategie
Wanneer affectieve bevestiging ontbreekt, leren we ons aanpassen. We worden gevoelig voor wat de ander nodig heeft en verliezen het contact met onze eigen behoeften. Overaanpassing is geen zwakte, maar een intelligente strategie om liefde en verbinding te behouden.
Maar deze strategie heeft een prijs. Wie voortdurend ‘ja’ zegt terwijl er innerlijk ‘nee’ klinkt, wie zichzelf geweld aandoet door grenzen te negeren, raakt verwijderd van zijn eigen waarheid. Op den duur kan dit zich uiten in chronische spanning, emotionele uitputting of lichamelijke klachten.
We leven bovendien niet los van grotere systemen: familiepatronen, cultuur, maatschappelijke normen en verwachtingen kleuren wat we wel en niet toestaan in onszelf. Ook daarin kun je klem komen te zitten.
Het lichaam als alarmsysteem
Volgens verschillende mindbody-onderzoekers zijn chronische klachten geen op zichzelf staand probleem, maar signalen van het brein en het lichaam. Ze fungeren als een alarmsysteem dat zegt: er klopt iets niet. Je zit vast. Je bent jezelf ergens kwijtgeraakt.
Het lichaam reageert direct op alles wat we meemaken. Het bewaart ervaringen in het diepe gevoel, in het onbewuste, in elke vezel en cel. Emoties en lichaam zijn één geheel. Dat herkennen we allemaal: blozen van schaamte, buikpijn van spanning, hartkloppingen van angst, vlinders van verliefdheid. Het ene kan niet zonder het andere bestaan.
Wanneer we deze samenhang serieus nemen, verandert ook onze kijk op klachten. Ze worden dragers van betekenis. Boodschappen die ons uitnodigen om stil te staan, te luisteren en opnieuw af te stemmen op wat waar is voor ons.
Contractie en expansie
Wanneer gevoelens onderdrukt worden, reageert het lichaam vaak met contractie: een verstrakking, een terugtrekken, een innerlijk ‘nee’. Denk aan het inhouden van adem, het aanspannen van spieren, het wegdrukken van tranen. Op korte termijn kan dit beschermen, maar langdurige contractie put uit en kan ziek maken.
Het tegenovergestelde is expansie: ontspanning, verruiming, stroming. In expansie kan energie vrij bewegen, kan emotie doorleefd en losgelaten worden. Het leven beweegt voortdurend tussen deze twee polen. Dat is gezond. Problematisch wordt het wanneer verstarring chronisch wordt.
Wat langdurig vastzit, wordt minder voelbaar. Zo kan een toestand van gevoelloos overleven ontstaan, vaak zonder dat we het doorhebben. Het lichaam blijft echter signalen geven, in de hoop dat we opnieuw gaan luisteren.
Expressie als tegenkracht van depressie
Depressie is niet zozeer het tegenovergestelde van vrolijkheid, maar van expressie. Het ontstaat wanneer gevoelens langdurig worden vastgehouden, wanneer levendigheid geen uitweg vindt. Expressie betekent: naar buiten brengen wat er van binnen leeft, zichtbaar worden en je waarheid erkennen.
Dat kan op vele manieren: schrijven, tekenen, bewegen, spreken. Het gaat niet om mooi of goed, maar om echt. Door expressie krijgt dat wat vastzat weer ruimte. Je doet je eigen waarheid eer aan en dat werkt helend.
Jezelf geen pijn meer doen
Misschien is de kern van veel pijn en andere klachten wel dit: jezelf geweld aandoen. Doorgaan terwijl je moe bent. Sterk blijven terwijl je wilt huilen. Je gevoel wegredeneren met argumenten. Een kleur van jezelf verdoezelen die wil stralen. ‘Ja’ zeggen terwijl je ‘nee’ voelt, of nee zeggen terwijl je ja voelt. Je aanpassen ten koste van je eigenheid.
Heling begint bij het herstellen van contact. Door te voelen en gewaar te worden: wat is hier werkelijk aan de hand? Wat voel ik? Wat heb ik nodig? Wat is mijn waarheid, nu? Door daarna expressie te geven aan wat je ontdekt, in woorden, beelden of beweging, maak je het echter. Dit ben ik. Zo is het nu in mij.
De kracht van bevestiging
Iedereen heeft bevestiging nodig: het diepe gevoel dat je goed bent zoals je bent, dat je er mag zijn, dat je gevoelens en ervaringen bestaansrecht hebben. Vanuit zo’n veilige bedding kan de moed ontstaan om authentiek te leven.
Wanneer die bevestiging ontbrak, blijven we vaak zoeken. In relaties, in prestaties, in aanpassing. Tot het lichaam ingrijpt en zegt: zo kan het niet langer. Niet als straf, maar als uitnodiging.
Het lichaam laat ons niet in de steek. Het is misschien wel het meest trouwe dat we hebben. Het wijst ons terug naar onszelf, naar wat vergeten, onderdrukt of verlaten werd. Niet om ons te veroordelen, maar om ons te herinneren aan wie we ten diepste zijn.
Een uitnodiging
Luisteren naar het lichaam vraagt moed, zachtheid en soms begeleiding. Maar het opent ook een weg naar een leven dat meer klopt. Naar een bestaan waarin authenticiteit en verbondenheid elkaar niet langer uitsluiten, maar ondersteunen.
Misschien is dat wel de essentie van persoonlijke ontwikkeling: het hervinden van je eigen waarheid, en het lef om die waarheid te leven. Met al je kreukels, gevoeligheden en kleuren. Want precies daarin schuilt je vitaliteit.
Hoe chronische klachten ontstaan leg ik je uit in mijn boeken Weg van de Pijn en SOLK.
Weg van de pijn
Hoe kun je achter de boodschappen van jouw pijn komen? In 'Weg van de pijn' laat Saskia de Bruin zien dat wanneer je aan de slag gaat met jezelf en psychische pijn uit het verleden opruimt, genezing het gevolg kan zijn.
Lees verder over de logica van lichamelijke pijn:
- Chinese Geneeskunde: de logica van lichamelijke klachten
- Lichamelijke klachten? Je lichaam probeert je letterlijk iets te vertellen
- Onverklaarbare pijn in je rug, nek, schouders en bilspieren: dit kan de onderliggende oorzaak zijn
Saskia de Bruin is eigenaar en oprichter van De GeluksOnderneming. Ze begeleidt mensen in hun zoektocht naar een creatief, bezield en liefdevol leven. Ze houdt zich bezig met biodanza, ontspanning door middel van lichaamsgewaarzijn, mindfulness, dance for health en ze geeft regelmatig schrijfworkshops. Ze schreef diverse boeken, waaronder 'Weg van de pijn' en 'SOLK' In deze boeken laat ze zien dat pijn vaak een verborgen agenda heeft. Ze ontdekte dat ons lichaam pijn en andere klachten kan gebruiken om ons te beschermen tegen emoties die we als bedreigend, onacceptabel of overweldigend ervaren. Ook wel SOLK genoemd: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten.
