De gnostiek is een oude spirituele traditie waarin liefde een fundament van het bestaan is die je alleen kunt ervaren in totale vrijheid. Volgens deze traditie zijn er drie categorieën van mensen: de versteende mens (hylici), de rationele mens (psychici of stoïcijnen) en de ideale mens (pneumatici). Deze categorieën helpen om te ontdekken waar de vrijheid die nodig is om liefde te ervaren kan ontbreken, en waarom sommige mensen meer open staan om geraakt te worden dan anderen.
Juist in een tijd waarin we onszelf beschermen voor prikkels en waarin we zoveel weten dat het lijkt alsof je geen fouten mag maken, is het verfrissend om te lezen dat kwetsbaarheid, geraakt kunnen worden, zo’n belangrijke stap is op weg naar liefde. Lees verder om te ontdekken waar je jezelf herkent, of de mensen om je heen.
Hylici: versteende mensen
Een hylicus heeft een rots(!)vast geloof waaraan geen enkele twijfel mogelijk is. Daar zit geen enkele beweging meer in. Hylicus is Grieks voor ‘een versteend mens’.
Als je waarden tot ‘dingen’ maakt, ze behandelt als stenen, dan gebeurt er iets met je. Dan versteen je zelf ook en je hart dreigt er steenkoud van te worden. De boeddhist Chögyam Trungpa noemde zo’n geloof een vorm van ‘spiritueel materialisme’. Ook Nietzsche had er een prachtige term voor; hij noemde het de ‘Verdinglichung der Werte’ (waarden tot dingen maken).
Voor een hylicus bestaan waarden los van hemzelf, zoals ook stenen los van hemzelf bestaan. Waarden komen tot hem van buitenaf. Met die overtuiging heeft de hylicus zichzelf afgesneden van zijn eigen bewogenheid als bron van alle waarden.
Omdat een hylicus zich afgesneden heeft van zijn eigen bewogenheid is hij volledig verdwaald, zeggen de gnostici. Hij weet niet meer waarvandaan hij komt, noch waar hij heen gaat. Hij is zijn innerlijk kompas kwijt. De gnosticus Valentinus noemde dat een toestand van ‘aporia’, wat ‘wegloosheid’ betekent.
Voor een hylicus is elke innerlijke bewogenheid die niet past binnen de geloofswaarheid een verlokking van het kwaad in hemzelf. Dat moet met kracht onderdrukt worden. Daarom is een hylicus altijd in oorlog met zichzelf. Zijn innerlijk is zijn vijand, bijvoorbeeld in het beeld van de mens als een zondig wezen door de erfzonde.
Hylici zullen altijd zeggen te streven naar een betere wereld. Maar die wereld zal volgens hen alleen bereikt worden als iedereen hun waarheid deelt. Daarom is de hylicus ook altijd verwikkeld in heilige oorlogen met zijn medemensen. Het fundamentalistische streven naar eenheid verkeert onafwendbaar in partijtwisten, onderdrukking en de rechtvaardiging van geweld jegens andersdenkenden.
Psychici: gevoelens als niet serieus te nemen aandoeningen
De gnostici kenden ook nog een tweede categorie mensen, de psychici. Historisch gesproken slaat die typering op de stoïcijnen, de tijdgenoten van de vroege gnostici. Veel vooraanstaande personen in het Romeinse rijk waren stoïcijnen. De stoïcijnen stelden zich als doel het bereiken van een totale gemoedsrust, de apatheia. Alleen het ongestoorde denken telde voor hen. Daar passen gevoelens niet in. Gevoelens bele