Overprikkeling & autisme: wat je nodig hebt als alles je te veel wordt
Door Catherine Asta
Wanneer je autisme hebt, ben je waarschijnlijk bekend met overprikkeld zijn en kan het vaak allemaal te veel voelen. “Deze momenten van grote overprikkeling gaan vaak gepaard met intense gevoelens van schuld, schaamte en vernedering”, schrijft ervaringsdeskundige en therapeut Catherine Asta, auteur van Eindelijk autisme. In dit artikel vertelt ze hierover en geeft ze fijne tips voor wanneer het jou even te veel wordt.
De enorme veerkracht die nodig was om op deze manier te leven, is vaak onopgemerkt gebleven, zowel door anderen als door onszelf.
Wanneer het te veel is
Hoe we reageren wanneer het ons te veel wordt, behoort voor veel mensen zonder twijfel tot de meest pijnlijke en beschamende aspecten van autisme. Denk aan een meltdown: de intensieve, zichtbare, fysieke en emotionele reactie op overweldigende stress of prikkels. Of aan een shutdown: een krachtige, onvrijwillige reactie op sensorische, sociale of emotionele overbelasting die ervoor zorgt dat we ons volledig afsluiten.
Deze momenten van grote overprikkeling gaan vaak gepaard met intense gevoelens van schuld, schaamte en vernedering. Daar komt nog de zware last bij van het gevoel niet goed genoeg te zijn, er niet bij te horen of niet geaccepteerd te worden. Onze psychische gezondheid kan ernstig te lijden hebben onder de verstrekkende gevolgen daarvan.
Lees ook: Vaak overprikkeld? Deze 10 gewone momenten triggeren veel hooggevoelige mensen
Bevriezen en vluchten
Door te luisteren naar de vele verhalen en ervaringen die werden gedeeld in de gespreksgroepen van onder meer The Late Discovered Club, heb ik geleerd dat wij als vrouwen al van jongs af aan worden geconditioneerd om sociaal aanvaardbaar te reageren wanneer het ons te veel wordt. Die reacties lijken niet altijd op de ‘vechtreactie’ die we meestal associëren met een autistische meltdown waarover we vaak lezen of horen. Vaker uiten ze zich als vluchten, bevriezen of pleasen en blijven ze grotendeels onzichtbaar.
Veerkracht
De enorme veerkracht die nodig was om op deze manier te leven, is vaak onopgemerkt gebleven, zowel door anderen als door onszelf. Het enige wat zichtbaar werd, waren die momenten waarop we ons zintuiglijke, emotionele, cognitieve, sociale en/of relationele kantelpunt bereikten en ons zenuwstelsel niet langer in staat was alle prikkels te verwerken. Dat werd wél gezien, en vaak ook streng veroordeeld. De boodschap die we keer op keer te horen kregen, was dat we ‘te gevoelig’ waren en ‘harder’ moesten worden. Terwijl we in werkelijkheid, zolang we ons kunnen herinneren, juist een enorme veerkracht hebben laten zien.
Een noodsignaal afgeven
Meltdowns en shutdowns vinden niet plaats omdat er iets mis is met ons. Ze vinden niet plaats omdat we minderwaardig zijn. Ze vinden niet plaats omdat we ‘onszelf niet onder controle hebben’, omdat we een ‘dramaqueen’ zijn of omdat we ‘te veel van onszelf eisen’. En ze vinden ook niet plaats omdat we als mens tekortschieten. Ze vinden plaats omdat we anders zijn dan neurotypische mensen. We ervaren meer prikkels, voelen intenser en raken sneller overbelast.
Als je dit artikel leest omdat je wilt weten hoe je iemand die je kent, van wie je houdt of voor wie je zorgt het beste kunt ondersteunen wanneer het hem of haar te veel wordt, begin dan met vragen stellen, luisteren en reageren met liefde, vriendelijkheid en compassie. Laat je leiden door de persoon met autisme die voor je staat, niet door wat je denkt te weten. Pas je aan en houd rekening met zijn of haar behoeften, vooral wanneer diegene aangeeft gestrest te zijn, behoefte te hebben aan ruimte en stilte, of zich wil terugtrekken om zichzelf te reguleren.
Lees ook: Overprikkeling: zo herken je wanneer je overprikkeld bent (3 stadia)
Tips overprikkeld en autisme
Dit zijn persoonlijke tips van vrouwen met autisme uit Eindelijk autisme die je kunnen helpen wanneer het je even te veel wordt. Meer tips vind je in het boek.
‘Even alleen zijn om op adem te komen en stil te staan bij hoe ik me voel helpt mij om mezelf te reguleren. Idealiter ga ik wandelen of een stukje autorijden.’
‘Ik praat veel tegen mezelf. Soms hardop. Ik sta mijn innerlijke stem niet langer toe me voortdurend te bekritiseren. Maar hoewel ik weet hoe belangrijk dat is, vind ik het nog steeds erg moeilijk om mijn eigen behoeften en kwetsbaarheden te herkennen en uit te spreken. Ik ben opgegroeid met het idee dat ik voorzichtig moet zijn met wat ik zeg en niet te veel eisen mag stellen.’
‘Als ik buiten ben, zet ik een koptelefoon met noisecancelling op en luister ik naar mijn speciale playlist. Daardoor kom ik weer tot rust en kan ik mezelf opladen. Meestal ga ik dan ook wandelen, en dat helpt echt om mezelf te reguleren. Ik praat vrij vaak tegen mezelf en probeer tijdens het wandelen hardop verschillende perspectieven te verkennen om tot een oplossing te komen.’
‘Hoe meer ik mezelf kan zijn, zonder masker, hoe makkelijker het wordt, hoe kleiner het probleem. Omgaan met mensen die me zien en accepteren zoals ik ben, die me begrijpen. Uitgerust zijn, goed eten, lichamelijk en psychisch in balans zijn. Mijn zenuwstelsel reguleren en beseffen dat ik me goed voel.’
Meer tips vind je in: Eindelijk autisme
Deze tips kunnen je ook helpen:
- Overprikkeld, in paniek of gestrest? 7 noodmaatregelen om je zenuwstelsel en nervus vagus te ontspannen
- Ben je HSP, introvert en moeder? Zo kun je omgaan met overprikkeld zijn
- Ben je snel overprikkeld? Zo verlaag je je energetische zwaartepunt
- Overprikkeld? Zo maak je van je huis een energetische oplaadplek
- Dit is de makkelijkste manier om je nervus vagus gelijk te ontspannen en stress te verlagen
Fragment uit: Eindelijk autisme
Eindelijk autisme
Dit boek leidt je van een late ontdekking van autisme naar de herontdekking van jezelf, op weg naar een leven waarin jouw behoeften niet langer ondergeschikt zijn, maar waarin ze worden ondersteund. Dit alles vanuit een compassievol therapeutisch perspectief dat gericht is op jouw sterke kanten, op basis van echte ervaringen van mensen met autisme.
Lees verder over autisme:
- Late diagnose autisme bij vrouwen: 5 inzichten na een leven vol maskeren
- Waarom autisme bij vrouwen vaak niet opvalt
- Ben jij een beelddenker? 8 eigenschappen van beelddenkers (AD(H)D, dyslexie en autisme)
- Wat zijn de verschillen tussen AD(H)D, autisme, hooggevoeligheid en paranormale begaafdheid?
Catherine Asta is psychotherapeut en changemaker. Ook bij haar werd autisme pas op latere leeftijd onderkend. Ze heeft zich gespecialiseerd in het begeleiden van vrouwen met een late autisme-diagnose op hun reis naar zelfontdekking. Hiertoe heeft zij het succesvolle online platform Late Discovered Club, gekoppeld aan een goedbeluisterde podcast met dezelfde naam. Catherine Asta is ook een veelgevraagd expert bij de BBC en in de media.
