Dr. Gabor Maté over het helen van trauma’s: dit zijn de 4 belangrijke principes van helen
Door Gabor Maté
Er is geen uitgestippeld pad voor het helen van oude pijn en trauma’s. Volgens Dr. Gabor Maté, auteur van De mythe van normaal, zijn er wel vier belangrijke principes die je mag omarmen om het helen te ondersteunen. In dit artikel legt hij uit wat deze principes zijn en hoe je ze kunt uitoefenen in je leven.
Een gebrek aan authenticiteit is te herkennen aan spanning of bezorgdheid, prikkelbaarheid of spijt, en depressie of vermoeidheid.
4 belangrijke principes van helen
Niemand kan het helende pad van een ander uitstippelen, want zo werkt heling niet. We kunnen echter wel het terrein schetsen en beschrijven, ons ermee vertrouwd maken en ons voorbereiden op de uitdagingen ervan.
Onderstaande principes zijn geen regels die je stap voor stap moet volgen. Ze vertegenwoordigen helende kwaliteiten die voor veel mensen een nuttige leidraad blijken te zijn. Ik heb ze bedacht toen ik Wanneer je lichaam nee zegt aan het schrijven was en heb ze aangepast. Een essentieel aspect van heling is dat we deze kwaliteiten weer in ons leven verwelkomen en ze in de praktijk leren brengen.
1. Authenticiteit
Om het maar gewoon te zeggen zoals het is: in onze cultuur is authenticiteit vooral een kwaliteit die wordt gebruikt om bepaalde producten aan de man te brengen in plaats van dat ze daadwerkelijk wordt gemanifesteerd.
Het streven naar authenticiteit zit vol valkuilen. Om te beginnen is er de paradox dat authenticiteit niet nagestreefd kan worden. Ze kan alleen maar belichaamd worden. Het streven naar een of ander geïdealiseerd zelfbeeld is per definitie onverenigbaar met authentiek jezelf zijn. We moeten beginnen met onszelf volledig te accepteren.
Belangrijke vragen voor jezelf
Een gebrek aan authenticiteit is te herkennen aan spanning of bezorgdheid, prikkelbaarheid of spijt, en depressie of vermoeidheid. Als we een van deze dingen ervaren, kunnen we ons het volgende afvragen: is er een innerlijk weten waar ik niet naar luister, waartegen ik me verzet, of dat ik negeer of ontwijk? Zijn er waarheden die ik niet uit of waar ik niet eens over nadenk, omdat ik bang ben dat ik dan de geborgenheid van een ander moet missen of er niet meer bij hoor? Heb ik in een recente ontmoeting met andere mensen mezelf, mijn behoeften of mijn waarden in de steek gelaten? Welke angsten, rationalisaties of verhalen die ik steeds opnieuw herhaal zorgden ervoor dat ik niet mezelf was? Weet ik eigenlijk wel wat mijn waarden zijn?
Het groeiende vermogen om aan jezelf toe te geven: ‘Au, dat doet pijn,’ of ‘Weet je, ik meende niet echt wat ik net zei,’ of ‘Ik ben heel bang om in deze situatie mezelf te zijn’ is een steeds sterker wordende impuls om authentiek te zijn.
2. Autonomie
Autonomie is het vermogen om in alle vrijheid verantwoordelijkheid te nemen voor ons bestaan, door ‘reactie-vermogen’ aan de dag te leggen bij alle essentiële beslissingen die ons leven beïnvloeden. Als we geen autonomie hebben levert dat stress op.
Autonomie betekent wel dat we enige keuze hebben met betrekking tot wie we in het leven zijn en hoe we in het leven staan, met welke aspecten van onszelf we ons identificeren en welke aspecten van onszelf we als basis voor ons handelen gebruiken. Dit zijn de kenmerken die zich oorspronkelijk in ons hebben ontwikkeld om ons veilig te houden maar die ons nu in een hokje gevangen houden.
Je bent niet vrij als je ‘goed’ moet zijn of de meest getalenteerde of degene die het meest heeft bereikt, of als je de behoefte hebt om andere mensen voortdurend te behagen of te vermaken, of om altijd maar ‘interessant’ te zijn. We kunnen ook niet autonoom zijn als we ons automatisch verzetten tegen de eisen van anderen.
Het is het recht dat je jezelf geeft om dingen vrij en volledig te beoordelen en keuzes op basis van authentieke onderbuikgevoelens te maken. Hierbij laat je je niet leiden door de verwachtingen van de buitenwereld en ook niet door de bevelen van je ingesleten persoonlijke conditionering.
3. Boosheid
Boosheid is niet: blinde woede, geraas en getier, rancune, wrok, venijn of humeurigheid. Die komen allemaal voort uit een ongezonde opeenhoping van niet-geuite of niet-geïntegreerde emoties die ervaren en begrepen moeten worden in plaats van dat ze geuit worden. Zowel onderdrukte boosheid als buitensporige woede is schadelijk.
Natuurlijke en gezonde boosheid
Natuurlijke, gezonde boosheid is een manier om je grenzen aan te geven. We kunnen boos worden als we het gevoel hebben dat ons leven wordt bedreigd of als we op fysiek of emotioneel niveau gevaar lopen.
In haar zuivere vorm heeft boosheid geen morele inhoud, geen ‘goed of fout’. Als het goed functioneert, is het een standaard kenmerk van onze heelheid en essentieel voor onze overleving. De weg naar heelheid gaat vaak gepaard met het opnieuw integreren van deze vaak weggestopte emotie. Dit is overigens niet hetzelfde als het aanwakkeren van rancune of het koesteren van wrok. Gezonde boosheid is een reactie die je in het moment hebt.
Gezonde boosheid heeft altijd met de betreffende situatie te maken en er komt altijd een einde aan: ze laait op als het nodig is en volbrengt haar taak door de bedreiging af te weren en zakt vervolgens weer weg. Als we geen nee kunnen zeggen, kan dat ervoor zorgen dat we voortdurend wrokgevoelens hebben. Hierdoor zijn we kwetsbaar voor schadelijke woede-uitbarstingen.
De gevolgen van onderdrukte boosheid
Onderzoek wijst uit dat het uiten van boosheid onze lichamelijke gezondheid kan ondersteunen, bijvoorbeeld bij mensen met amyotrofische laterale sclerose (als) of fibromyalgie, twee aandoeningen die de reguliere geneeskunde voor vraagtekens stellen. Het is zeer veelzeggend dat in een andere als-studie de meest ‘inschikkelijke’ mensen, degenen die het minst snel boos worden, ook degenen waren bij wie de levenskwaliteit het snelst achteruitging.
Hetzelfde geldt voor fibromyalgie, die in veel studies in verband wordt gebracht met trauma’s in de kindertijd. Een studie uit 2010 die in het European Journal of Pain werd gepubliceerd, eindigde met de conclusie dat ‘boosheid en een algemene neiging om boosheid tegen te houden in het dagelijks leven van vrouwelijke patiënten met fibromyalgie meer pijn tot gevolg heeft. Psychologische hulp zou kunnen worden gericht op het op een gezonde manier uiten van boosheid zodat de symptomen van fibromyalgie worden verzacht.’
De meeste mensen moeten zich niet afvragen of ze wel of niet boos moeten zijn, maar hoe ze op een gezonde manier kunnen omgaan met gevoelens die bij de natuurlijke hoogte- en dieptepunten van het leven horen, inclusief boosheid.
4. Acceptatie
Acceptatie begint met de dingen laten zijn zoals ze zijn, ongeacht hoe ze zijn. Dit heeft niets te maken met zelfgenoegzaamheid of berusting. Die kunnen zich soms wel voordoen als acceptatie, bijvoorbeeld als je schouderophalend zegt: ‘Het is wat het is.’
Acceptatie is de altijd nauwkeurige erkenning dat de dingen op dit moment niet anders kunnen zijn dan hoe ze zijn. Je verwerpt of vergoelijkt niets. In plaats van dat we ons tegen de waarheid verzetten, de waarheid ontkennen of onze fantasie gebruiken om voor de waarheid weg te vluchten, doen we ons best om alles gewoon te laten zijn zoals het is. Dan zijn we afgestemd op het huidige moment.
Accepteren dat accepteren moeilijk is
Acceptatie betekent ook dat je aanvaardt hoe ongelooflijk moeilijk het kan zijn om te accepteren. Het lijkt paradoxaal, maar echte acceptatie ontkent geen enkel aspect van hoe de dingen zijn, zelfs niet onze neiging om iets af te wijzen zoals het op het huidige moment is. Boosheid, verdriet, huivering, verzet en zelfs haat krijgen allemaal de ruimte om hun zegje te doen. Soms begint zelfacceptatie met het onder ogen zien dat we niet precies weten hoe we ons voelen, of dat we gemengde gevoelens hebben.
Afwijzing van een aspect van onze ervaring is een onnatuurlijke zelfverwerping die voor veel mensen overigens normaal aanvoelt. Heb je een paar ernstige fouten gemaakt? Merk je dat je heel veel haatgevoelens of wrokgevoelens hebt, of dat je verward bent? Ook die gevoelens vragen erom geaccepteerd te worden. Er zit altijd pijn onder. In wezen kunnen haat, wrok en zelfs verwarring pogingen van de psyche zijn om geen pijn of verdriet te hoeven voelen.
Het grote verschil tussen accepteren en verdragen
We mogen onderscheid maken tussen accepteren en verdragen. Iets er gewoon laten zijn is iets totaal anders dan iets verdragen. Acceptatie geeft je energie omdat er ruimte ontstaat voor het uiten van boosheid als die aanwezig is. Bovendien versterkt het ons gevoel dat we autonoom zijn en er ontstaat ruimte voor onze authentieke ervaring. Het onverdraaglijke verdragen, daarentegen, is heel schadelijk. Jezelf met een somber gevoel neerleggen bij omstandigheden als misbruik of verwaarlozing betekent bijvoorbeeld dat je cruciale aspecten van je diepste wezen, behoeften en waarden verwerpt die het verdienen om gerespecteerd te worden. Je ongeschonden toestand wordt dan aangetast. Dat is totaal iets anders dan echte acceptatie.
Fragment uit: De mythe van normaal
De mythe van normaal
In 'De mythe van normaal' laat Gabor Maté zien wat 'normaal' in een toxische maatschappij betekent voor trauma, ziekte en heling.
Lees ook deze artikelen van Gabor Maté:
- Gabor Maté over verslaving: waarom we allemaal hongerige geesten zijn
- Emotionele allergieën bij ADD en gevoeligheid: het overgevoelige zenuwstelsel
- Waarom ‘normaal’ een mythe is (en waarom dat van belang is)
De Canadees dr. Gabor Maté, bekend arts, trauma- en verslavingsdeskundige, schreef over zijn ervaringen diverse baanbrekende bestsellers en spreekt hierover wereldwijd. Naomi Klein noemde hem een healer om te koesteren. De documentaire over zijn werk The Wisdom of Trauma werd al meer dan 6 miljoen keer bekeken.
