Licht op sterven: 7 wonderbaarlijke ervaringen op de grens van leven en dood
Door Ineke Visser
Vlak voor het sterven kunnen er bijzondere ervaringen optreden, zoals visioenen, momenten van helderheid, vrede met het naderende einde en diepgaande ingevingen. “Veel mensen hebben ervaringen rondom sterven, maar praten daar niet zo gemakkelijk over,” schrijft Ineke Visser, auteur van Licht op Sterven. In dit prachtige artikel beschrijft ze zeven voorbeelden van veelvoorkomende levenseinde-ervaringen.
Dat moment, dat vergeet ik van mijn leven niet meer. Alles werd licht, ik werd licht.
Wat zijn levenseinde-ervaringen?
Een doodzieke vader die ineens een helder moment heeft. Een vrouw die op haar sterfbed haar zus ziet, die al tien jaar eerder stierf. Het zijn voorbeelden van levenseinde-ervaringen. Dit zijn sterfbedverschijnselen en visioenen op het sterfbed. Ze treden meestal op tijdens een helder bewustzijn, het zijn krachtige, persoonlijke ervaringen. Ze hebben een grote betekenis voor degene die zoiets ervaart en voor de betrokken familieleden, vrienden en zorgverleners.
Hieronder vallen bijvoorbeeld overleden familieleden die in een visioen verschijnen aan het sterfbed of religieuze figuren die de stervende komen helpen. Ook klokken die plots stilstaan rond het moment van overlijden, horen hierbij. Net als aanwezigen die een verandering van temperatuur in de kamer voelen of die damp, wasem, mist of vormen rond de stervende zien. Deze ervaringen lijken niet alleen de naderende dood aan te kondigen, maar worden ook als troostrijk en geruststellend ervaren.
Overeenkomsten met nabij-de-doodervaringen
De wereldwijd onderzochte nabij-de-doodervaringen (NDE) hebben overeenkomsten met levenseinde-ervaringen op het sterfbed. In Nederland bijvoorbeeld, deed Pim van Lommel onderzoek naar nabij-de-doodervaringen. Van Lommel is oud-cardioloog en auteur van ‘Eindeloos bewustzijn’.
Het zijn ervaringen zoals het binnengaan in licht, andere realiteiten en de ontmoeting met overleden dierbaren. Die laatsten komen hen troosten, geruststellen, meenemen of juist weer terugsturen. Maar het meest indringend voor betrokkenen is de ervaring van vrede, rust en de intense compassie, de liefde en het licht waarin zij zich gedragen weten.
Mensen die een nabij-de-doodervaring hebben gehad, weten heel stellig dat zij overleden waren als ze waren meegegaan met hun overleden dierbaren. Het zijn indringende ervaringen, die voor altijd een grote impact op hun leven blijven hebben.
De ervaring heel houden
Wie niet eerder te maken had met levenseinde-ervaringen kan deze maar al te gemakkelijk afdoen als fantasie of verwardheid. Maar als iemand eenmaal een dergelijke ervaring heeft meegemaakt, laat het een blijvende, diepe indruk achter. Veel mensen hebben ervaringen rondom sterven, maar praten daar niet zo gemakkelijk over. In het beste geval om de ervaring als speciaal kleinood te bewaren, maar vaker uit angst om niet serieus te worden genomen.
Laten wij hun ervaringen ‘heel’ houden. Het gaat niet om waar of onwaar, gelijk of ongelijk. Dat zijn activiteiten van het verstand, terwijl deze ervaringen onze ratio te boven gaan. En als wij open staan voor de wonderbaarlijke ervaringen op de grens van leven en dood kunnen we iets van de diepte van het leven ervaren.
7 voorbeelden van levenseinde-ervaringen
1. ‘Ze leek intens naar iets te staren’
Pauline verloor haar moeder en vertelt daarover:
“Plotseling keek mijn moeder omhoog naar het raam en leek intens naar iets te staren. Vervolgens draaide zij zich naar mij toe en zei: ‘Pauline, alsjeblieft, wees nooit bang om dood te gaan. Ik heb een prachtig licht gezien waarnaar ik op weg was. Het was zo vredig en het kostte me grote moeite om terug te komen.’ Toen ik naar huis wilde gaan, zei ik: ‘Dag mam, tot morgen.’ Ze keek me recht aan en zei: ‘Ik maak me geen zorgen om morgen en beloof me dat jij dat ook niet doet.’ De volgende ochtend was ze overleden. Ik was verdrietig, maar ik wist dat ze iets had gezien wat haar troost en rust gaf, toen ze wist dat ze ging sterven.”
2. ‘Ik was er wel en ik was er niet. Alles viel van me af’
Het komt ook voor dat omstanders iets meekrijgen van de ervaring van licht op een sterfbed. Zoals Jeannie, hospicevrijwilliger, meemaakte:
“Ze lag op haar zij en ik zat op een stoel naast haar. Ze keek mij aan met heel grote blauwe ogen. Ik vertelde dat haar familie er zo aan kwam en dat alles goed ging, dat ik bij haar bleef en dat ze het goed deed. Ik had mijn hand over haar hand liggen en ik was heel erg aanwezig bij haar. Ik zei niet veel. Wij keken elkaar aan en we bleven elkaar aankijken. Het was spannend en ik werd er heel stil van. Het duurde voor mijn gevoel heel lang, maar waarschijnlijk was het slechts een kort moment.
Terwijl we elkaar aankeken ging zij dood. Ze ging dood, dat zag ik, maar ze bleef kijken. Dat moment, dat vergeet ik van mijn leven niet meer. Alles werd licht, ik werd licht. Er was allemaal blauw licht. Ik was er wel en ik was er niet. Er gebeurde in die seconden ontzettend veel, alles viel van me af. Ik ervaarde het alsof… Er zijn geen woorden voor. Dus ik zat daar, begon te huilen en ik keek haar nog steeds aan. Toen ebde de ervaring weg en heb ik haar bedankt.”
3. ‘Ze zei: ‘Daar is Henk’
Visioenen en heldere dromen zijn misschien wel de meest gerapporteerde levenseinde-ervaringen. De stervenden zien dan meestal overleden dierbaren, met wie zij een hechte relatie hadden. Het doel lijkt altijd te zijn om de stervende door het proces van sterven heen te helpen. Ook lijken deze ontmoetingen de stervende in spiritueel opzicht voor te bereiden op de dood. Stervenden spreken dan over opgewacht worden, meegaan, weggaan of op reis gaan.
Diny:
“Mijn moeder zei op gegeven moment tegen mijn dochter: ‘Maak mijn tas maar klaar, want Jan wacht op me.’ Jan was haar man – mijn vader – en ze zag hem dus. Ze zag ook familieleden, maar niet haar moeder. Het ging vooral om haar man, die heel jong was gestorven, toen hij 52 was. Mijn moeder was inmiddels 85. Ze zag haar man en ze wist dat ze naar hem toe ging. Wij vonden dat wel mooi. Mijn dochter deed ook alsof ze haar tas klaarmaakte. Ongeveer anderhalve dag later overleed mijn moeder.”
Niet alleen lijken visioenen de stervenden voor te bereiden op de dood, deze ervaringen kunnen ook helend zijn. Zoals de moeder die haar overleden dochter bij zich wist. Voor deze moeder was de beleving dat haar overleden dochter haar kwam halen, bemoedigend en troostvol in het proces van sterven. Tegelijkertijd was het een gelegenheid om over haar dochter te praten. Zij overleed op haar achttiende, een groot verdriet in het leven van deze moeder, waarover ze nooit had kunnen spreken met haar man.
4. ‘Juist op dat moment viel het beeld van de muur’
Opvallend vaak komt het voor dat mensen plotseling het gevoel hebben dat iemand is overleden. Iemand met wie ze zich verbonden voelen. Achteraf blijkt dat dan inderdaad het geval te zijn. Vaak wonen deze mensen ver weg van elkaar, zoals in onderstaand voorbeeld. Zulke gewaarwordingen vinden vaak plaats in een droom, net voor iemand in slaap valt of wanneer iemand plotseling wakker wordt. De dierbare lijkt gekomen om afscheid te nemen en te laten weten dat alles goed met hem of haar is.
Christina:
“Ik werd gebeld. Om zeven uur, dat weet ik nog. Het was mijn tante die belde en het enige wat ze zei was: ‘Christina.’ En ik zei: ‘Mijn vader is dood.’ Heel gek. Het kwam vanzelf uit mijn mond. Ik woonde in Amerika en moest toen zo snel mogelijk naar huis komen en heel veel dingen regelen, maar ik had pas de volgende dag een vlucht. Diezelfde avond voordat ik naar bed ging, zette ik muziek op. Heerlijke, instrumentele pianomuziek. Ik luisterde en stond een beetje te bewegen. Ja… en toen kwam mijn vader om even met mij te dansen. Hij hield mij vast, hij knuffelde mij. Het was een afscheid.”
Soms gebeuren er vreemde dingen op of rond het moment van overlijden. Het samenvallen van twee of meer gebeurtenissen in de tijd, heet synchroniciteit. Gebeurtenissen die strikt genomen niet ‘oorzaak en gevolg’ zijn, maar die wel gelijk zijn qua betekenis of verwant zijn. Het stilvallen van klokken op het moment van sterven is zo’n voorbeeld. Of de twee voorbeelden die hospicevrijwilliger Lisette geeft:
“Een meneer overleed laat in de avond. Van familieleden hoorden we dat, op het moment dat hij overleed, bij hen het kruisbeeld van de muur was gevallen. Dat kruisbeeld hadden ze van hem gekregen. Ze waren met het gezin bij elkaar en maakten er, enigszins geschrokken, een grapje over: ‘Goh, oom Jan laat even weten dat hij er nog is’. Maar op dat moment overleed hij dus.”
5. Betekenisvolle levenseinde-ervaringen
Het verlangen naar verzoening is een voorbeeld van een ultiem betekenisvolle levenseinde-ervaring. Als mensen hun levenseinde naderen, maken zij de balans op van het geleefde leven. Dat kan een verlangen naar verzoening oproepen en aansporen om onafgemaakte zaken alsnog af te ronden. Onafgemaakte zaken afronden geeft verlichting en stelt de stervende in staat zich in spiritueel opzicht voor te bereiden op de naderende dood.
6. ’Ze spreidde haar armen wijd uit en glimlachte stralend’
Stervenden met wie al enige tijd geen contact mogelijk was, blijken tot onverwachte heldere momenten in staat, om nog afscheid te nemen van naasten. Terwijl het er op leek dat zij ver weg waren, teruggetrokken in zichzelf of comateus.
Zo maakte hospicecoördinator Ineke het volgende mee:
“De mevrouw in ons hospice was zowel doof als stom. Dat vergde een bijzondere wijze van communiceren. Waarschijnlijk was ze altijd al tenger geweest, maar nu was ze vel over been en doorschijnend als een engel. Nadat zij enkele dagen onaanspreekbaar was geweest en volledig in een andere wereld leek te vertoeven, opende zij onverwacht haar ogen en keek haar familieleden een voor een aan. Daarna leken haar ogen over iedereen heen weg te kijken. Hoewel je dat fysiek niet meer van haar verwachtte, richtte ze zich op, spreidde haar armen wijd uit en een stralende glimlach trok over haar gezicht. Vervolgens zakte ze terug in haar kussen en stierf.
Deze mevrouw had een onverwacht helder moment waarin ze afscheid nam van haar naasten. Gezien de stralende glimlach op haar gezicht was, hier mogelijk ook sprake van een visioen waarin zij betekenisvolle anderen ontmoette. De immense rust en vrede in de kamer op dat moment, waren nog geruime tijd voelbaar.”
7. Terminale helderheid
Deze terminale helderheid komt ook voor bij patiënten die al jaren alzheimer hebben of zeer ernstig dementerend zijn en die hun familie niet meer herkennen. Plotseling, in de laatste ogenblikken voor hun overlijden, kunnen zij heel helder worden. Zo zijn ze in staat om hun kinderen of partner weer te herkennen, ze bij hun naam te noemen, bewust afscheid van hen nemen en dan te sterven.
Dit soort ervaringen zijn met de huidige medische inzichten niet verklaarbaar, omdat de hersenen bij deze terminale patiënten ernstig beschadigd moeten zijn. Toch is terminale helderheid van stervende patiënten een bekend fenomeen. Voor naasten zijn het betekenisvolle en troostrijke ervaringen.
Ineke Visser is auteur van Licht op Sterven, oprichter van het Landelijk Expertisecentrum Sterven en heeft haar eigen YouTube kanaal ‘Anders kijken naar Sterven’.
Licht op sterven
‘Licht op sterven’ van Ineke Visser is een betekenisvol boek dat dieper ingaat op het proces van sterven en de verruiming van bewustzijn in de overgang naar de dood.
Lees verder:
- Persoonlijk verhaal: hoe bereidt de stervende mens zich voor op de dood?
- De dood als een mysterie willen begrijpen: wat gebeurt er na de laatste adem?
- Persoonlijk verhaal: bijzonder contact met overleden geliefde
Ineke Visser, oud hospicecoördinator, deed onderzoek voor Peter Fenwick (VK) naar levenseinde-ervaringen in Nederlandse Hospices. Zij schrijft over sterven en is een veelgevraagd spreker en (gast)docent. Eerder kwam bij AnkhHermes uit Een andere kijk op orgaandonatie. Verkenningen van het stervensproces. Ineke is initiatiefnemer van het Landelijk Expertisecentrum Sterven. Het is haar missie om bij te dragen aan verruiming van ons collectieve bewustzijn over sterven.
