Of het nu in de baarmoeder of ver in je volwassen leven gebeurt: je tweelingbroer of -zus verliezen heeft een enorme impact op je leven. Expert op het gebied van dit verlies Joan Woodward, auteur van Tweeling alleen, schrijft in dit artikel over de pijn, de schuldgevoelens en de impact die het verlies op relaties met anderen heeft.
Het opvallendste kenmerk van dit verlies was een diep, ontregelend gevoel van eenzaamheid.
Je tweelinghelft verliezen
Nu ik zo veel meer tweelingen-alleen heb ontmoet, ben ik er meer dan ooit van overtuigd dat de enorme impact van het verlies een tweelingzus of -broer een groot probleem is. Het is een uniek verlies, dat boven alles heel persoonlijk van aard is.
Onderzoeken over het verlies
De bekende Amerikaanse onderzoekster Nancy Segal heeft met haar vele boeken bijgedragen aan ons begrip van zowel tweelingrelaties als het verlies van een tweelinghelft. Zij vindt dat het verlies heel substantieel is en vraagt zich af of het voor sommige achtergebleven tweelingen niet nog groter is dan dat van een echtgeno(o)t(e).
De duidelijkste uitkomst uit mijn onderzoek was dat het verlies van een tweelinghelft zeer ingrijpend is. 81 procent van de geïnterviewde tweelingen-alleen beschreef het verlies als iets wat een ‘intens’ of ‘aanzienlijk’ effect op hun leven had. Het grootste effect – onvermijdelijke uitzonderingen daargelaten – werd ervaren door (eeneiige of twee-eiige) tweelingen die een broer of zus van hetzelfde geslacht hadden verloren.
De droevigste reacties kwamen van tweelingen-alleen die op de een of andere manier het gevoel hadden dat zij verantwoordelijk waren voor de dood van hun broertje of zusje. Een vrouw van in de dertig kreeg toen ze twaalf jaar was te horen dat ze een tweelingbroertje of -zusje had gehad. Er werd haar verteld dat het andere kind in de baarmoeder was gestorven doordat zij het had geschopt.
Schuldgevoelens
Schuldgevoelens werden op veel verschillende manieren geuit. Tweelingen die hun broer of zus op volwassen leeftijd verloren, spraken er bijna net zo veel over als tweelingen wier tweelinghelft al heel vroeg was overleden. Het schuldgevoel was vanzelfsprekend sterk bij die tweelingen die al genoemd zijn, namelijk zij die zich verantwoordelijk voelden voor de dood van hun tweelingbroertje of zusje of dachten dat hun ouders graag hadden gewild dat het kind dat was overleden juist was blijven leven.
Veel tweelingen-alleen uitten hun schuldgevoelens door te proberen ‘voor twee te leven’, om het verlies voor hun ouders en zichzelf goed te maken. Een man van in de zeventig die hierover sprak zei: ‘Ik moest doorgaan, ik mocht de familie nooit teleurstellen’.
Schuldgevoelens over het feit dat ze de overlevende waren, brachten vooral mannen er soms toe hun leven op het spel te zetten door gevaarlijke sporten te beoefenen. Sommige tweelingen-alleen die hun tweelinghelft als volwassene hadden verloren, betreurden het enorm dat ze hun broer of zus niet genoeg gewaardeerd hadden toen die nog leefde. Of ze hadden het gevoel dat ze niet goed genoeg voor hem/haar gezorgd hadden. Een vrouw zei over haar eeneiige tweelingzus: ‘Hoe kan ik nog plezier hebben nu zij dood is?’
Het effect van het verlies op relaties met anderen
Bijna iedere tweeling-alleen in het onderzoek had het over dit thema. Het enorme probleem voor zo veel tweelingen-alleen om zich te verhouden tot anderen onderstreept de relevantie van Bowlby’s hechtingstheorie voor het inzicht in de diepte van dit unieke verlies.
Als de hechting ongewild wordt verbroken, verandert het zelfgevoel van de overlevende tweeling in zo’n hoge mate dat het van grote invloed is op de manier waarop zij/hij zichzelf waarneemt en dus onvermijdelijk ook op hoe hij/zij zich voelt over relaties met anderen.
Het opvallendste kenmerk van dit verlies, dat tegenover mij zo vaak genoemd is, was een diep, ontregelend gevoel van eenzaamheid. Ik denk dat het voor ‘niet-tweelingen’ moeilijk is dit helemaal te begrijpen, omdat zij deze notie dat het tweeling-zijn voor de helft in hun beeld van zichzelf voorziet, nooit hebben gehad.
Als een echtgenoot overlijdt kan het gevoel van verlies bij de partner overweldigend zijn, maar weduwen/weduwnaars hebben wel een herinnering aan hoe hun man/vrouw was voor het huwelijk, en sommigen hertrouwen. Als een kind sterft, kan dat onbeschrijflijk pijnlijk zijn voor de ouders, maar sommigen van hen zijn wel in staat hun ouderrol voort te zetten met andere kinderen of zelfs een nieuw kind te krijgen.
Voor tweelingen geldt dat zij nooit hebben geweten hoe het was geen tweeling te zijn. In zekere zin is het verlies van een tweelinghelft dus niet te vergelijken met andere vormen van verlies. Ik zou natuurlijk nooit willen twisten over welke pijn als gevolg van verlies erger is en uit het onderzoek is ook duidelijk gebleken hoe verschillend de pijn kan zijn onder tweelingen-alleen.
Wat wel van belang is – voor de meeste mensen, denk ik – is hoe we kunnen begrijpen waarom het verlies van hechtingsfiguren zo ingrijpend voor ons is en hoe we daardoor kunnen ontdekken hoe we elkaar het best kunnen steunen. We kunnen dan ook de houding van de maatschappij veranderen, zodat we alle soorten verlies, ook het verlies van een tweelinghelft, veel openlijker kunnen delen en bespreken.
Fragment uit: Tweeling alleen
Tweeling alleen
Lees meer over de impact van het verliezen van je tweelinghelft en hoe je kunt helen in Tweeling alleen. Dit is een belangrijk boek voor allerhande professionals en familie die in contact met tweelingen meer willen weten over de dynamiek van tweelingschap- en verlies.
Lees verder:
- Waarom het leven als alleengeboren tweeling zo zwaar is
- Trauma in de baarmoeder: ben jij een alleengeboren twee- of meerling?
Joan Woodward was een zeer gerenommeerd psychotherapeute, die in haar lange carrière deelnam aan en leidinggaf aan een aantal controversiële projecten en andere onderzoeken op het gebied van tweelingschap in het Verenigd Koninkrijk. Als psychotherapeut en ervaringsdeskundige vond ze het vreemd dat er nog nooit onderzoek was gedaan naar de problemen rondom het verlies van een tweeling, terwijl ze wist dat het verlies vaak zeer diepe gevolgen heeft voor nabestaanden.
