Pas als we onszelf volledig laten zien en horen, weten we of we echt door anderen worden gewaardeerd

Opgroeien in disfunctioneel gezin

Kinderen uit disfunctionele gezinnen worden meestal in verschrikkelijke eenzaamheid geboren. Kinderen die eigenlijk gezien moeten worden in plaats van gehoord, voelen zich enorm vervreemd en afgewezen. Veel overlevers die als kind hun mond moesten houden, lijden als volwassenen nog steeds onder diezelfde zwijgende eenzaamheid. Ze moeten nog leren dat echte verbondenheid en saamhorigheid voortkomen uit mensen die ongehinderd met elkaar praten.

Perfectionisme vult de leegte

Perfectionisme versterkt het zwijgende, isolerende effect van je mond moeten houden. Veel mensen vinden het onmogelijk om iets over zichzelf te vertellen als het niet van alle kanten glanst en blinkt. We zijn zo bang dat anderen zien dat we niet perfect zijn dat er maar heel weinig dingen zijn waarvan we het veilig genoeg vinden om ze te vertellen.

Tot ik bijna dertig was, bestonden mijn gesprekken bijna altijd alleen maar uit grappen en grollen en praten over sport. Door deze oppervlakkigheid voelde ik me altijd eenzaam. Ik was nogal laconiek omdat het leven in mijn ouderlijk gezin me ervan had overtuigd dat het onverstandig was om over de kwetsbare onderwerpen te praten die ervoor zorgen dat de intimiteit tussen mensen groter wordt. Bij mij thuis werd praten over gevoelens, behoeften, zwakheden of teleurstellingen altijd belachelijk gemaakt. Net als praten over hoop, dromen en dingen bereiken.

Perfectionisme blokkeert intieme gesprekken

Pas als we onszelf volledig laten zien en horen, weten we of we echt door anderen worden gewaardeerd. Alleen als we onszelf volledig blootgeven kunnen we ontdekken of er van alle aspecten van onszelf wordt gehouden.

Eenzaamheid wordt vaak door open en ongecensureerde communicatie geheeld. De mate waarin ik met jou kan delen wat er in mij omgaat bepaalt de mate waarin ik me door jou verwelkomd en geliefd voel. Zelfexpressie en eigenwaarde zijn van elkaar afhankelijk. De intimiteit die voortkomt uit eerlijke communicatie geeft ons een goed gevoel over onszelf en moedigt ons aan om steeds openhartiger te worden.

Zolang perfectionisme de overhand heeft, kun je je eigenwaarde niet terugwinnen. In veel opzichten is eigenwaarde het tegenovergestelde van perfectionisme. Echte eigenwaarde vervliegt niet meteen als we ons verdrietig, boos, slecht of eenzaam voelen.

Totdat we leren om ook van onszelf te houden als alles niet perfect is, is onze liefde voor anderen oppervlakkig en te voorwaardelijk.

Perfectionisme blokkeert liefde

Perfectionisme zorgt er ook voor dat we de liefde van anderen niet binnen kunnen laten, hoe overvloedig en oprecht die ook is. Als we te veel met onze tekortkomingen bezig zijn, raakt de koestering van anderen ons meestal niet

Perfectionisme leidt vaak tot een eindeloze, vruchteloze zoektocht naar de perfecte partner. In de eerste stadia van romantische liefde komt het vaak heel sterk naar voren. Overlevers die hun perfectionisme nog niet hebben losgelaten, zetten meestal een flinke rem op hoe ze zich uiten als ze verliefd op iemand worden. Ze proberen zo perfect mogelijk op elkaar over te komen omdat ze bang zijn dat als ze maar enigszins tekortschieten, ze opnieuw in de steek zullen worden gelaten.

Het probleem van ‘de goede indruk’

‘Een goede indruk maken’ betekent vaak dat je veel belangrijke aspecten van jezelf verborgen houdt. Zelfcensuur kost heel veel energie. Vroeg of laat komen er gebreken uit het romantische waas tevoorschijn. Als dit bij twee mensen gebeurt die lange tijd alleen maar elkaars smetteloze masker hebben gezien, kan de desillusie verwoestend zijn.

Valse liefde, die is gebaseerd op luchtspiegelingen van perfectie, verdwijnt vaak plotseling en met een flinke dosis drama. Als dit maar vaak genoeg gebeurt, bestaat de kans dat we het vinden van liefde helemaal opgeven.

‘Niet perfect genoeg voor de liefde’

Sommige overlevers zijn zo verlamd door hun perfectionisme dat ze nooit naar liefde op zoek gaan. Omdat ze niet het ‘ideale’ uiterlijk van een acteur of model zien als ze in de spiegel kijken, zijn ze ervan overtuigd dat ze afgewezen zullen worden als ze iemand aanspreken tot wie ze zich aangetrokken voelen.

Het grootste deel van mijn pubertijd vond ik het doodeng om met de meisjes op mijn school om te gaan. Als ik een meisje uit mijn klas naar me toe zag lopen, draaide ik me snel om en liep ik de andere kant op in plaats van dat ik haar tegemoet liep voor een ontmoeting waarvan ik zeker wist dat die vernederend zou zijn.

Mijn eigenwaarde en zelfexpressie waren in mijn ouderlijk gezin zo sterk aangetast en de kop ingedrukt dat ik gewoon ‘wist’ dat ik mezelf alleen maar voor gek zou zetten. Onbewust was ik bang dat alles wat ik zou zeggen om haar interesse te wekken of indruk op haar te maken met hetzelfde sarcasme zou worden begroet als ik thuis meemaakte.

De weg naar authentiek leven

Het was een zeer genadevolle dag toen ik achter in de twintig was en ik me eindelijk openstelde voor mijn verdriet en ontdekte dat mijn eenzaamheid in wezen nog net zo groot was als toen ik mijn ouderlijke huis was ontvlucht. Ik voelde me nog steeds even eenzaam als in mijn pubertijd. Hoewel ik eindelijk een vriendin had, evenals de ogenschijnlijke goedkeuring van alle mensen in mijn directe omgeving, voelde ik me bij niemand op mijn gemak. Ik trok me nog steeds vaak terug in het klooster van mijn kamer als ik iets voelde wat te overweldigend was om achter mijn zelfverzekerde façade te kunnen verbergen.

Door een inzicht dat mijn leven volledig veranderde besloot ik dat als dit alles was wat mijn perfecte valse imago zou opleveren, ik net zo goed kon stoppen met me anders voordoen dan ik was. Zo snel als ik kon gooide ik mijn totaal niet lonende act overboord en nam ik me voor om authentieker te worden. Zoals ik al vreesde, verdwenen veel van mijn oude vrienden, maar gelukkig bleven er meer vrienden dan ik had gehoopt over die mijn nieuwe authenticiteit enthousiast verwelkomden. Al snel voelde ik me voor het eerst in mijn leven gekoesterd.

Naarmate ik me meer op mijn gemak voel als ik echt mezelf ben, wordt het gevoel dat ik erbij hoor en dat de groep mensen waarvan ik deel uitmaak en de wereld in het algemeen mijn thuis zijn, steeds sterker. Na twintig jaar oefenen ben ik ervan overtuigd dat er niets is dat liefde en waardering voor elkaar zo sterk bevordert als volledige openheid naar elkaar toe. Ik zou een hele kamer vol vrienden inruilen voor een van de dierbare mensen met wie ik nu zo’n waardevolle band heb.

Lees verder: Tips van een therapeut: zo ontwikkel je meer zelfliefde

Fragment uit: Complexe emoties

Complexe emoties

Hoe kun je omgaan met de gevolgen van emotionele verwaarlozing en gebrek aan emotionele steun tijdens je jeugd? 'Complexe emoties' van Pete Walker is dé gids voor emotie- en stressregulatie.

Bestel jouw exemplaar voor €25.00 met gratis verzending Reserveer nu

Je bestelt bij

Leer van jezelf houden:

• Ervaar jij voldoende zelfliefde? (+ tips om meer van jezelf te houden)
• Tips van een therapeut: zo ontwikkel je meer zelfliefde
• Overlevingsstrategieën uit je jeugd: wanneer stopte jouw zelfliefde?

Het bericht Opgroeien zonder emotionele veiligheid: dit zijn de effecten op je liefdesleven verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Als we geen aandacht aan onze gevoelens besteden, hoopt die energie zich in ons op en creëert zij een alsmaar toenemende angst die we meestal afdoen als stress.

Emoties onderdrukken werkt niet

Gevoelens en emoties zijn energetische toestanden die niet op magische wijze verdwijnen als ze worden genegeerd. Een groot deel van onze onnodige emotionele pijn bestaat uit de druk die ontstaat doordat emotionele energie niet vrij kan stromen.

Als we geen aandacht aan onze gevoelens besteden, hoopt die energie zich in ons op en creëert zij een alsmaar toenemende angst die we meestal afdoen als stress.

Stress is niet alleen een schadelijke fysiologische reactie op ongezonde externe prikkels zoals lawaai, vervuiling, woon-werkverkeer, lange werktijden en ‘drukte’. Stress is ook de pijnlijke inwendige druk van opgehoopte emotionele energie.

De grote gevolgen van emoties onderdrukken

Als we niet willen voelen, ondervinden we daar de vele nare gevolgen van.

Ontkende emoties:

1. Verspillen energie

De prijs die we voor het onderdrukken van emoties moeten betalen is een voortdurende verspilling van energie waardoor veel mensen depressief raken en zwijgzaam worden. Steeds meer mensen zijn de hele tijd vermoeid en zakken weg in de apathie en lusteloosheid van de sleur waarin ze terecht zijn gekomen. Zo verspelen we de kans om uit te groeien tot de vitale levensgenieters die we horen te zijn.

2. Zorgen voor zorgen, twijfel en zelfkritiek

Onze strijd tegen gevoelens dwingt onze emoties om zich tegen ons te keren. Een groot deel van ons onnodige lijden wordt veroorzaakt door de geest van onze gedode emoties die ons bewustzijn binnendringen en ons in de vorm van pijnlijke gedachten achtervolgen. Ontkende emoties bezoedelen onze gedachten met angstige zorgen, sombere zelftwijfel en boze zelfkritiek.

3: Uiten we onbewust op een nare manier

We lopen ook het risico dat we onze emoties onbewust gaan uiten als we ze niet willen doorvoelen. Sarcasme, kritiek, stelselmatig te laat komen en ‘vergeten’ afspraken zijn bijvoorbeeld veel voorkomende onbewuste uitingen van boosheid. Ironisch genoeg bezorgt dit passief- agressieve gedrag ons nog meer emotionele pijn omdat het ervoor zorgt dat anderen ons wantrouwen en niet aardig vinden.

4. Zorgen voor overeten, verslavingen en lichamelijke klachten

De epidemieën van te veel eten, overmatig medicijngebruik en overwerken die Amerika teisteren komen ook voort uit onze massale weigering om onze gevoelens toe te laten. Als we bang zijn voor onze gevoelens, zijn we genoodzaakt om onszelf door middel van verdovende middelen, werkverslaving of constante drukte van onze emoties af te leiden.

Ironisch genoeg dragen de dingen waarmee we onszelf afleiden meestal juist bij aan de pijn die we proberen te vermijden. Als we ze vaak gebruiken, brengen ze uiteindelijk ernstige schade aan ons lichaam toe. Ons hectische leeftempo en het gebruik van bepaalde chemische stoffen (voorgeschreven, illegaal of vrij verkrijgbaar) verdoven ons zo sterk dat we de verdovende effecten vaak pas voelen als we ernstig ziek zijn.

We zijn zo resistent geworden tegen het voelen van pijn dat we voortdurend nieuwe manieren bedenken om niet te hoeven voelen. De wijdverspreide verdoving van huisvrouwen met valium in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw heeft een precedent geschapen voor het huidige gebruik van antidepressiva dat zowel onder mannen als vrouwen razendsnel toeneemt. Middelen als Prozac, Zoloft en paroxetine worden tegenwoordig door veel huisartsen, die maar weinig psychiatrische kennis hebben, rijkelijk voorgeschreven aan iedereen die klaagt dat hij zich slecht voelt.

Lees verder: 16 manieren waarop onderdrukte emoties opduiken in je leven

Waarom het zo belangrijk is om emoties te helen

Veel mensen voelen angst als ze aan emotionele heling denken. Leren voelen brengt ons soms in verlegenheid. Je aanpassen aan gevoelens waaraan je niet gewend bent kan in het begin heel vervelend lijken, maar de voordelen van emotionele heling zijn groot.

1. Het verbetert je gezondheid en geeft energie

Naarmate we op emotioneel vlak steeds verder helen, verbeteren onze gezondheid en vitaliteit ook vanzelf. Als we ons ontdoen van oude, onverwerkte trauma’s, komt de energie die we verspeelden aan het op afstand houden van het verleden weer beschikbaar, zodat we weer van ons dagelijks leven kunnen genieten.

2. Het zorgt voor een leuker leven én ontspanning

Als we weer kunnen voelen, worden onze gewaarwordingen een stuk levendiger, worden de filters van ons waarnemingsvermogen gereinigd en voelen we weer waardering voor mooie dingen. Dit nodigt ons op natuurlijke wijze uit om ons leeftempo te vertragen en ons te ontspannen, zodat we ons weer door schoonheid kunnen laten verwonderen.

3. Relaties worden beter

Mensen die volledig voelen merken ook dat hun relaties daardoor worden verrijkt, zowel hun relatie met zichzelf als hun relatie met anderen.

Liefde manifesteert zich als een voelbare warmte en enthousiasme wanneer ze door gevoelens in het hart en het lichaam wordt verankerd.

Emotionele liefde gaat veel dieper dan de oppervlakkige intellectuele ervaringen van mensen die aan hun gedachten geketend zijn en voor wie liefde vaak slechts een ideaal, een droom of een hunkering is.

Oefening: zo kun je beter te voelen

Je kunt onderstaande techniek gebruiken om (beter) te leren voelen.

• Doe je ogen dicht.
• Richt je volledige aandacht op de sensaties in je buikgebied en hartgebied.
• Adem langzaam, diep en ritmisch in en uit en let gewoon op wat je in de genoemde gebieden voelt terwijl je bij elke ademhaling gevuld en geleegd wordt.
• Let op de uitrekking en samentrekkingen van de spieren die ervoor zorgen dat je je adem volledig kunt ontvangen en weer kunt loslaten.
• Concentreer je op de sensatie die je tijdens dit proces het beste in je romp kunt voelen.

Gewaarwordingen in je organen zijn vaak fysiologische equivalenten van gevoel. Als je je aandacht erop vestigt, als je ze voelt, kun je je bewust worden van hun werkelijke emotionele inhoud. Door je aandacht op een gewaarwording gericht te houden, lost het bijbehorende gevoel geleidelijk op en beweegt het door je heen, of het wordt intenser en welt sterk genoeg op om in de vorm van een emotie geuit te worden. Deze manier van focussen kan ook pijnlijke jeugdherinneringen naar boven halen, evenals herinneringen aan gebeurtenissen die plaatsvonden toen deze sensaties en gevoelens in je lichaam werden opgeslagen. De pijn die bij dit soort herinneringen naar boven komt, kun je verwerken door hem te voelen of in de vorm van een emotie te uiten.

Fragment uit: Complexe emoties

Complexe emoties

Hoe kun je leren omgaan met emoties en oude emoties uit het verleden helen? 'Complexe emoties' van Pete Walker is dé gids voor emotie- en stressregulatie. Een onmisbaar boek voor iedereen die moeilte heeft met voelen.

Bestel jouw exemplaar voor €25.00 met gratis verzending Koop nu

Je bestelt bij

Lees verder over emoties leren voelen:

• Heb je geleerd om je emoties te onderdrukken als kind? Zo kun je ze weer leren voelen
• In gesprek met je lichaam: zo kun je omgaan met heftige en pijnlijke emoties
• Emoties onderdrukken: waarom het tijd is om ze los te laten
• De zachte kracht van zelfcompassie: zo kun je omgaan met pijnlijke emoties

Het bericht Complexe emoties: de gevolgen van emoties onderdrukken en waarom dit niet werkt verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Als overdreven waakzaamheid een gewoonte wordt en we dus regelmatig ineenkrimpen en blokkeren, schaden we onze gezondheid als gevolg van de chronische samentrekking van de spieren.

Wat is hypervigilantie?

Volwassen kinderen worden soms ‘hypervigilant’ genoemd. Dit houdt in dat ze voortdurend hun omgeving in de gaten houden en altijd willen weten wat er voor, achter, links en rechts van hen gebeurt.

Hypervigilantie is een verdedigingsmechanisme waarbij je overdreven waakzaam bent. Hypervigilantie is een verstarde, verkrampte ‘geadrenaliseerde’ toestand waarbij je angstvallig anticipeert op vijandigheid.

Bevriesreactie

In de natuur komt het overeen met de bevriesreactie, de houding die dieren instinctief aannemen als ze hun vecht-of-vluchtreactie niet kunnen gebruiken om te vechten of aan een aanval te ontsnappen. Dieren en mensen vertonen de bevriesreactie reflexmatig als hun aanvallers of roofdieren te sterk zijn om tegen te vechten of te snel om ze te kunnen ontlopen.

Overdreven waakzaamheid als beschermingsmechanisme én gewoonte

Veel overlevers zijn als kind zo vaak aangevallen dat hun overdreven waakzaamheid een gewoonte is geworden. Ze zijn voortdurend op hun hoede en zitten vast in de bevriesreactie. Bij kinderen die aanhoudend worden mishandeld is hypervigilantie een instinctieve reactie. Hierbij verstart hun houding en zijn ze voortdurend bezig met het observeren van hun omgeving en het anticiperen op gevaar. Ze lijken op in het nauw gedreven dieren die angstvallig hun best doen om niet op te vallen. Ze krimpen ineen, verkrampen en worden zo stil en bewegingsloos mogelijk, zodat ze niet worden opgemerkt. Daarom wordt hypervigilantie ook wel de camouflagerespons genoemd.

Hypervigilantie als gewoonte is slecht voor je gezondheid

Als overdreven waakzaamheid een gewoonte wordt en we dus regelmatig ineenkrimpen en blokkeren, schaden we onze gezondheid als gevolg van de chronische samentrekking van de spieren. Het als gevolg van hypervigilantie aanspannen van de spieren belemmert de bloedcirculatie en ademhaling en blokkeert de doorstroming van chi.

De oppervlakkige ademhaling en constante spanning die met hypervigilantie gepaard gaan putten ons uit en maken ons vatbaar voor beschadigingen en ziekten. De meeste mensen ervaren verschillende gradaties van hypervigilantie.

Alleen wanneer we iets als zeer bedreigend ervaren manifesteert hypervigilantie zich als een verlammende soort verstarring. Als we minder extreem waakzaam zijn, kunnen we worden vergeleken met een nachtwaker in een winkel waarin al regelmatig is ingebroken. Onze aandacht is dan lange tijd opgesloten achter onze ogen en we anticiperen angstvallig op gevaar. In onbekende situaties neemt hypervigilantie vaak toe. Veel overlevers zijn altijd op hun hoede voor onbekende mensen, vooral als ze op de mensen lijken door wie ze zijn mishandeld of misbruikt.

Hoe ontstaat hypervigilantie?

In een gezin waarin het kind wordt mishandeld of misbruikt is hypervigilantie het enige middel waarmee het zichzelf kan beschermen. Doordat ze voortdurend alert zijn, herkennen ze soms subtiele aanwijzingen die erop wijzen dat hun ouders in de ‘aanvalsmodus’ gaan. Dit geeft ze de tijd om zich te verstoppen, afleiding te zoeken of ineen te krimpen en een kleiner doelwit van zichzelf te maken. Soms geeft het ze alleen maar genoeg tijd om hun handen omhoog te houden om een plotselinge klap op te vangen.

Ik heb met verschillende cliënten gewerkt die zelfs deze manier van zelfverdediging niet was gegund. Ze werden gedwongen om hun handen langs hun zij te houden terwijl ze in hun gezicht werden geslagen. Voor deze cliënten was dissociatie een effectiever verdedigingsmechanisme dan hypervigilantie.

Naar buiten kijken om niet naar binnen te hoeven kijken

De beschermende hypervigilantie dient ook als afleiding van emotionele pijn. Kinderen verdoven hun chronische angst, schaamte en eenzaamheid door hun aandacht voortdurend naar buiten te richten. Veel volwassen kinderen zijn eraan gewend geraakt dat ze overdreven waakzaam zijn omdat hun onverwerkte verdriet naar boven dreigt te komen als ze het niet zijn.

Prestatieangst

Prestatieangst is de verraderlijke combinatie van hypervigilantie, perfectionisme en emotionele flashbacks die ervoor zorgt dat we veel minder gracieus en spontaan op dingen kunnen reageren. Het ontstaat doordat we onbewust bang zijn dat we net zo grof zullen worden behandeld als in ons ouderlijk gezin als we op wat voor manier dan ook fouten maken of tekortschieten. Een van de meest tragische verliezen die je als mishandeld kind kunt meemaken is dat je vaak niet meedoet aan spelletjes, sport, dansen en andere spelvormen doordat je je prestatieangst nog niet hebt opgeruimd.

Hoe kun je hypervigilantie loslaten?

Rouwen zorgt ervoor dat je de emotionele spanning kunt loslaten die je in stand houdt als je hypervigilant bent, zodat je kunt ontspannen en fysiek beweeglijker kunt worden. Twintig jaar rouwwerk heeft ervoor gezorgd dat zowel mijn lichamelijke gezondheid als mijn sportprestaties zijn verbeterd.

Gezonde hypervigilantie

Hypervigilantie is zelfvernietigend doordat het chronisch is. Er zijn echter talloze situaties in het leven, vooral in moderne industriële samenlevingen, waarin hypervigilantie noodzakelijk en nuttig is. Op een veilige manier autorijden vereist bijvoorbeeld een aanzienlijke waakzaamheid. Mensen die in het verkeer niet goed opletten, krijgen veel meer ongelukken dan mensen die wel voortdurend alert zijn. De kans dat ze door gedissocieerde automobilisten worden aangereden is groter!

Een milde vorm van hypervigilantie is ook in ons sociale leven nuttig. Veel mensen trekken andere mensen aan die net zo agressief en gewelddadig zijn als hun ouders. Dat gebeurt via een fenomeen dat herhalingsdwang (zie hoofdstuk 7) wordt genoemd. Daarom moeten we kritischer worden bij het kiezen van vrienden. Behoedzaamheid tegenover nieuwe mensen geeft ons de tijd om te beoordelen of ze altijd eerlijk en respectvol zijn.

Sommige overlevers geven zichzelf op hun kop omdat ze altijd zo op hun hoede zijn als ze nieuwe mensen leren kennen. Maar mensen die langdurig zijn mishandeld of misbruikt moeten accepteren dat ze zich in het gezelschap van anderen misschien wel nooit ontspannen zullen voelen totdat ze hen goed leren kennen.

Fragment uit: Complexe emoties

Complexe emoties

Werk aan je hypervigilantie door je emoties te leren kennen en ze een plekje te geven. 'Complexe emoties' van Pete Walker is dé gids voor emotie- en stressregulatie

Bestel jouw exemplaar voor €25.00 met gratis verzending Reserveer nu

Je bestelt bij

Lees ook deze artikelen van Pete Walker:

• Complexe emoties: de gevolgen van emoties onderdrukken en waarom dit niet werkt
• Vind je het eng om aandacht te vragen of om over jezelf te praten? Dit kan de oorzaak zijn
• Wanneer jeugdtrauma heel heftig is: wat is CPTSS (Complexe Posttraumatische Stressstoornis)?
• Wat is trauma en hoe ontstaat het?

Het bericht Extreme hooggevoeligheid & jeugdtrauma’s: wat is hypervigilantie? verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Laat de jonge tranenregen komen.
Laat de kalme handen van verdriet komen.
Het is niet zo erg als je denkt.
– Rolf Jacobsen

De helende kracht van huilen

Huilen is het helende loslaten van pijn door middel van tranen. Het voert de energie van pijn door de fysieke bewegingen, geluiden en tranen van het huilen uit het lichaam. Huilen zorgt ervoor dat onze pijn via een emotioneel proces naar buiten wordt geleid. Dat gebeurt in de ware betekenis van het Latijnse woord emovere, dat ‘naar buiten brengen’ betekent en waarvan het woord ‘emotie’ is afgeleid.

Ongegeneerd huilen leidt tot een diepgaand, vredig en ontspannen gevoel in het lichaam doordat tranen de krachtigste manier van het lichaam zijn om emotionele spanning los te laten.

Huilen als detox

William H. Frey, biochemicus, denkt dat mensen zich na het huilen beter voelen omdat ‘ze via hun tranen chemische stoffen uitscheiden die zich tijdens emotionele stress ophopen’. Zijn overtuiging is gebaseerd op het feit dat wetenschappers al sinds 1957 weten dat emotionele tranen chemisch gezien verschillen van tranen die door irritatie van het oog worden veroorzaakt.

Wanneer ben jij gestopt met ongegeneerd huilen?

De krachtigste heling van het verleden vindt plaats wanneer we tegelijkertijd huilen, onze woede uiten en verbaal ventileren. Jonge kinderen, bij wie hun emotionele zelfexpressie nog ongeschonden is, uiten hun emoties instinctief volledig, zodat ze opnieuw geboren kunnen worden als ze een beetje sterven doordat ze worden gekwetst of iets verliezen wat waardevol voor hen is.

Twee voorbeelden van huilen in de kindertijd:

Wanneer je als kind mocht huilen

Op elke dag van de week zie je op drukbezochte speelplaatsen wel een peuter die zijn emoties de vrije loop laat. Een veelvoorkomend scenario verloopt als volgt. Een kind rent langs een zandbak, struikelt, valt en bezeert zijn knie. Zijn ervaring van zorgeloosheid en vreugde sterft even. Hij springt op en huilt en schreeuwt zijn pijn eruit. Hij kijkt naar de grond en laat zijn boosheid over zijn pijn los door zijn boosheid te verbaliseren: ‘Stomme grond! Stomme grond! Ik haat je, grond!’ Door deze korte en heftige emotie laat hij zijn pijn volledig los (tenzij hij ernstig gewond is) en hij rent weer weg. Hij is ‘opnieuw geboren’ zodat hij weer kan genieten van de vreugde van het spelen.

Wanneer je als kind niet mocht huilen

Op dezelfde speelplaats kun je ook een andere, versie van dit tafereel zien. Precies hetzelfde ongeluk overkomt een kind van dezelfde leeftijd dat onder de ‘hoede’ is van een disfunctionele ouder. Terwijl het kind na zijn val huilend opstaat, schreeuwt zijn vader tegen hem: ‘Stop met janken, watje! Dat deed helemaal geen pijn! Hou op met dat gejank of ik zorg ervoor dat je echt reden hebt om te huilen!’ Het kind stopt met huilen, kijkt naar de grond en uit zijn woede net als het eerste kind. Zijn vader komt net zo overstuur aangelopen: ‘Wat is er in godsnaam mis met jou, onhandige kleine eikel? Jij bent stom bezig, niet de grond. Blijf anders gewoon zitten als je niet zonder te vallen rond kunt rennen.’ En dus gaat hij zitten. In tegenstelling tot het andere kind dat het ongelukje zonder problemen te boven kwam, zit hij daar misschien wel de rest van de middag ineengedoken van angst en schaamte en probeert hij zijn tranen en woede binnen te houden.

Heb jij ook weleens zoiets meegemaakt? Misschien heb je er geen visuele herinnering meer aan, maar misschien voel je een angst of emotie in je lichaam als je aan zo’n voorval denkt. Misschien zitten de natuurlijke woede en tranen van sommige oude verwondingen en ongelukken nog steeds in je opgesloten en verlangen ze ernaar om bevrijd te worden.

De oorzaak van niet kunnen huilen

Als we voortdurend gestraft worden omdat we huilen, ontwikkelen we uiteindelijk een reflex om ons verdriet te onderdrukken voordat de tranen komen. Dat doen we door onze adem in te houden en onze buik, borst, keel en ons gezicht aan te spannen. Dit houdt de natuurlijke beweging van verdriet tegen waardoor het niet door het lichaam omhoog kan gaan zodat we ons er bewust van kunnen worden en het kunnen loslaten.

Gezond zelfmedelijden

Soms is het goed om medelijden met onszelf te hebben. Je tranen voor jezelf laten stromen is een van de krachtigste helende ervaringen die je tijdens je herstelproces kunt hebben. Vooruitgang in dit proces is meestal zeer beperkt totdat je echt medelijden met jezelf kunt hebben.

Zelfmedelijden hoeft geen alles-of-niets-ervaring te zijn. Hoewel we allemaal wel mensen kennen die zelfmedelijden een slechte naam geven doordat ze eigenlijk altijd medelijden met zichzelf hebben, kiezen de meeste mensen voor het andere uiterste en vervallen in zelfhaat als ze ook maar een beetje verdriet om zichzelf hebben.

Er is niets zo troostrijk als een goede, ongegeneerde huilbui over je problemen. Zelfcompassie is een van de mooiste en heilzaamste emotionele ervaringen die we tot onze beschikking hebben. Waren onze ouders maar in staat geweest om ons vast te houden en te troosten als we moesten huilen, dan zouden we dat nu misschien ook met onszelf kunnen doen!

Oefening: helend huilen en jezelf troosten

De ziel zou geen regenboog hebben als de ogen geen tranen hadden.
– John Vance Cheney

De kwantumsprongen die ik mensen soms in hun helingsproces zie maken gaan vaak gepaard met het volledig voelen en uiten van emoties. Sessies waarin cliënten zich herinneren dat ze als kind onrechtvaardigheid zijn behandeld, daarover huilen en hun woede erover uiten, en de terechte klachten eruit gooien die ze nooit mochten uiten, zijn de sessies die hen het meest motiveren om grote veranderingen in hun leven aan te brengen.

Ik wil je uitnodigen om jezelf met behulp van de volgende techniek te troosten.

Stel je voor dat je terug in de tijd gaat en je innerlijke kind op een tedere manier troostte als het gekwetst was en ernaar verlangde om door zijn of haar ouders te worden getroost. Het laten stromen van de ‘ongehuilde’ tranen van je innerlijke kind is helend voor de vreselijke verlatingswond uit je kindertijd.

Als we tijdens het huilen kunnen ontspannen, beeft en trilt ons lichaam soms. Zo laat het lichaam verdriet los dat jarenlang is vastgezet. De meeste mensen schrikken de eerste keer dat dit gebeurt en spannen hun lichaam meteen aan om het te stoppen. Maar het is juist heel therapeutisch om je eraan over te geven, omdat er dan diepe pijnlagen worden opgeruimd. Na afloop voelt de persoon in kwestie een enorme vrijheid en lichtheid in zijn of haar lichaam.

Fragment uit: Complexe emoties

Complexe emoties

Hoe kun je leren omgaan met emoties en oude emoties uit het verleden helen? 'Complexe emoties' van Pete Walker is dé gids voor emotie- en stressregulatie. Een onmisbaar boek voor iedereen die moeilte heeft met voelen.

Bestel jouw exemplaar voor €25.00 met gratis verzending Reserveer nu

Je bestelt bij

Lees verder over emoties leren voelen:

• Heb je geleerd om je emoties te onderdrukken als kind? Zo kun je ze weer leren voelen
• In gesprek met je lichaam: zo kun je omgaan met heftige en pijnlijke emoties
• Emoties onderdrukken: waarom het tijd is om ze los te laten
• De zachte kracht van zelfcompassie: zo kun je omgaan met pijnlijke emoties

Het bericht Waarom huilen helend is: zo kun je pijn uit je lichaam laten stromen dankzij tranen verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Wat is trauma?

Het onderzoek rond trauma heeft in de afgelopen tientallen jaren grote vooruitgang geboekt, maar steeds weer is er onzekerheid over bepaalde kwesties. Heeft elke ziekte met een trauma te maken? Heb ik een trauma? Is het symptoom dat ik heb, mijn gedrag, het gevolg van een trauma? Om daar duidelijkheid over te krijgen, loont het om de relevante begrippen nader te bekijken. Dit kan helpen om voor jezelf of anderen te weten hoe je het moet plaatsen.

Het woord ‘trauma’ komt uit het Grieks, en betekent niets anders dan ‘verwonding’. Medische woordenboeken definiëren het begrip ongeveer als volgt: ‘trauma’ betekent ‘verwonding’, en daarmee ‘blootstelling aan fysiek of psychisch geweld’.

Hoe ontstaat een trauma?

Een trauma ontstaat wanneer bij iemand die wordt aangevallen of verlaten een vecht-of-vluchtreactie wordt geactiveerd die zo hevig is dat hij die reactie niet kan uitzetten als de dreiging eenmaal voorbij is. Zo komt hij klem te zitten in een toestand van adrenalinetoevloed. Zijn sympathisch zenuwstelsel blijft ‘aan’ staan, en hij kan niet omschakelen naar de ontspanningsfunctie van het parasympathisch zenuwstelsel. Met andere woorden: het lichaam is niet meer in staat is om stress te reguleren.

Dit gebeurt bijvoorbeeld bij een kind dat na schooltijd wordt aangevallen en verwond door een gewelddadige pestkop. Zo’n kind kan in een overmatig waakzame, angstige toestand blijven totdat er iemand actie onderneemt om hem ervan te verzekeren dat hij niet opnieuw slachtoffer zal worden, en hem helpt om de overactivatie van zijn zenuwstelsel los te laten.

Als een kind uit ervaring weet dat hij in elk geval bij een van zijn ouders terechtkan wanneer hij pijn heeft, bang is of hulp nodig heeft, zal hij dat aan zijn vader of moeder vertellen. Dan kan hij samen met zijn ouder rouwen om de tijdelijke vernietiging van zijn gevoel van veiligheid in de wereld, door erover te praten, dat wil zeggen: verbaal
te ventileren, erom te huilen en zijn woede erover te uiten.

Bovendien zullen ouders zo’n pestincident normaal gesproken melden bij de school van hun kind, en stappen ondernemen om te voorkomen dat het nog eens gebeurt, en in die situatie zal een kind vrij snel weer van zijn trauma verlost zijn en zich vanzelf weer kunnen ontspannen in de veiligheid van het functioneren van zijn parasympathisch zenuwstelsel. Als er niet al sprake is van cptss (complexe posttraumatische stoornis), kunnen ‘eenvoudige’ incidentele trauma’s dus vrij gemakkelijk vanzelf herstellen.

Als het pesten echter vaker gebeurt en een kind niet om hulp vraagt, of als zijn leefomgeving zo onveilig is dat zijn ouder machteloos staat en geen minimum aan veiligheid kan garanderen, kan er meer nodig zijn dan de troost van ouders om van een trauma af te komen. Als zo’n trauma niet voortdurend en te langdurig aanwezig is, kan een
kortdurende therapie volstaan, mits de onveiligheid van de omgeving effectief kan worden verholpen natuurlijk.

Wanneer het trauma echter steeds wordt herhaald en er geen hulp beschikbaar is, kan een kind zo verstijfd raken in dat trauma dat er symptomen van ‘eenvoudige’ ptss ontstaan. Datzelfde kan ook gebeuren bij mensen die langdurig in de traumatische situatie van een slagveld verkeren, of bij mensen die gevangenzitten in een sekte of een situatie van huiselijk geweld.

Als iemand daarnaast beschadigd is door doorlopende kindermishandeling of ernstige emotionele verlating en daardoor al cptss heeft, zal het nieuwe trauma veel ernstiger gevolgen hebben en de vorm aannemen van een ernstige emotionele flashback. Bij een kind dat wordt gepest geldt dat vooral als zijn ouder ook een pestkop is.

Traumastoornissen en het zenuwstelsel

Een trauma is dus een reactie van het zenuwstelsel, en daarmee dus een toestand van het zenuwstelsel. Ofwel een van de belangrijkste drie autonome toestanden: het systeem van vechten, vluchten of bevriezen. De externe
gebeurtenis wordt vaak zelf niet als trauma gekwalificeerd. Die gebeurtenis is slechts de trigger van de autonome reactie.

De reacties van het zenuwstelsel worden ‘traumastoornissen’ genoemd, waarvan een aantal als opzichzelfstaande diagnose vermeld, bijvoorbeeld ptss (posttraumatische stressstoornis), depressie, verschillende pijnaandoeningen, migraine, en nog een aantal. Deze diagnoses worden niet altijd gesteld in verband met trauma. Andere begrippen,
bijvoorbeeld burn-out, wachten er nog op om opgenomen te worden in dit register, zij het slechts als factoren die van invloed zijn op de gezondheid.

Bronnen: Complexe PTSS en De nervus vagus

Complexe PTSS

Wil je aan de slag gaan met jouw trauma’s om jouw codepentie en fawning te verminderen? Complexe PTSS is al jaren hét standaardwerk voor wie worstelt met jeugtrauma’s en de gevolgen daarvan. Deze uitgebreide en gebruiksvriendelijke zelfhulpgids is een stap op weg naar herstel van jeugdtrauma, vol praktisch toepasbare hulpmiddelen en technieken.

Bestel jouw exemplaar voor €26.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

De nervus vagus, onze innerlijke therapeut

Trauma's verstoren de normale functies van je zenuwstelsel. Gelukkig kun je heel veel zelf doen om deze zenuw (en dus jezelf) te helen en jezelf weer te laten ontspannen. In De nervus vagus, onze innerlijke therapeut lees je alles hierover.

Bestel jouw exemplaar voor €25.00 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder:

• Over jeugdtrauma: triggers nodigen jou uit om te helen
• Fawning: verlies jij energie door jouw sociale overlevingsstrategie?
• Leven of overleven: is jouw zenuwstelsel chronisch overprikkeld zonder dat je het door hebt?

Het bericht Wat is trauma en hoe ontstaat het? verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Geen wonder dat ik elke keer weer bij een narcist terechtkom. Narcisten zijn dol op mijn vermogen om hun monologen op gang te houden

Sorry stoel!

Ik (Pete Walker, red.) betrapte mezelf erop dat ik niet wist hoe snel ik sorry moest zeggen tegen een stoel waar ik per ongeluk tegenop liep. Volgens mij had ik in het verleden al vele malen sorry gezegd tegen levenloze voorwerpen, maar nu viel dat me voor het eerst op. Er was kennelijk iets met me gebeurd waardoor sorry zeggen zo’n automatisme voor me was geworden.

Plotselinge angstreacties op schijnbaar onschuldige omstandigheden zijn vaak emotionele flashbacks naar traumatische gebeurtenissen van vroeger. Een gebeurtenis die maar in de verte overeenkomt met een traumatische situatie van vroeger kan soms al genoeg zijn om de programmering van je brein voor een vecht-, vlucht-, verstijf- of vleireactie te activeren.

In dit geval was mijn vleien tegen de stoel gericht, doordat ik hem onbewust ervoer als een bedreigende ouder, en bood ik de stoel op codependente wijze mijn excuses aan als een peuter die straf verwacht vanwege het aanraken van een verboden voorwerp. Terwijl ik mijn associaties rondom die situatie de vrije loop liet, drong het ook tot me door dat ik verslaafd was aan mezelf verontschuldigen. Ik had me in mijn leven verontschuldigd vanwege stoplichten die lang op rood stonden, weersveranderingen, maar vooral voor de fouten en het slechte humeur van andere mensen. Vleien is codepent gedrag en wordt in het Engels ook wel ‘fawning’ genoemd.

Wat is codepentie en wat is fawning?

Het woord ‘codependentie’ stuit bij veel cliënten op weerstand. Mensen vinden het een verwarrend of irrelevant begrip omdat de beschrijvingen die ze ervan hebben gehoord altijd op een wat snerende toon worden gepresenteerd. En sommigen hebben het gevoel dat de term niet op hen van toepassing is.

Mijn definitie van codependentie als gevolg van trauma is: een geheel van symptomen waarbij sprake is van zelfverlating en zelfontkenning. Codependentie is een op angst gebaseerd onvermogen om in relaties op te komen voor je rechten en behoeften en je grenzen aan te geven. Het is een assertiviteitsprobleem, gekenmerkt door een inactieve vechtreactie en kwetsbaarheid voor uitbuiting, misbruik en/of verwaarlozing.

In gesprek met iemand anders streven codependente mensen naar veiligheid en acceptatie door te luisteren en door te vragen. Ze moedigen de ander aan om te praten in plaats van het risico te lopen om hun eigen gedachten, opvattingen en gevoelens te tonen. Ze stellen vragen om de aandacht weg te houden van zichzelf, omdat hun ouders hun vroeger hebben geleerd dat praten gevaarlijk was, en dat alles wat ze zouden zeggen onvermijdelijk tot het vonnis ‘schuldig’ of ‘waardeloos’ zou leiden.

De impliciete code van het vleitype is dat het veiliger is om te luisteren dan te praten, om het eens te zijn met anderen in plaats van oneens, om zorg te bieden dan om hulp te vragen, om de ander aan de praat te houden in plaats van jezelf te uiten, en om de ander te laten kiezen in plaats van je eigen voorkeur te uiten. Voor vleitypes die niet zijn hersteld, is anderen helpen triest genoeg de enige manier om indirect nog iets van de eigen behoeften vervuld te krijgen

Codepentie en fawning trekken narcisten aan

Na het onderzoeken van codepentie en fawning realiseerde ik me het volgende:

‘Geen wonder dat ik elke keer weer bij een narcist terechtkom. Narcisten zijn dol op mijn vermogen om hun monologen op gang te houden. Waarschijnlijk heb ik flink wat aardige evenwichtige mensen ontmoet die geen tweede date met me wilden omdat ik me leek te verstoppen en het hun moeilijk leek me te leren kennen.’

Hoe ontstaat codepent gedrag en fawning?

Een codependente peuter leert al snel dat protesteren tegen mishandeling alleen maar leidt tot nog beangstigendere vormen van vergelding door zijn ouders. Vandaar dat zo’n kind zijn vechtreactie leert op te geven, het woordje ‘nee’ uit zijn vocabulaire schrapt en nooit de taalvaardigheden van gezonde assertiviteit verwerft.

Bovendien bewaren veel mishandelende ouders hun strengste straffen voor ‘tegenspreken’, en zorgen ze er op die manier voor dat de vechtreactie van hun kinderen op meedogenloze wijze wordt uitgewist. Helaas gebeurt dat vaak op een dusdanig jonge leeftijd dat kinderen zich hier later weinig tot niets meer van herinneren.

Daarentegen is een peuter in wie een toekomstige codependent huist zo verstandig om de vecht-, vlucht- en verstijfreacties op te geven. Zo’n kind leert zichzelf al vleiend een weg te banen naar de veiligheid die hij af en toe krijgt als beloning voor het feit dat hij behulpzaam wordt gevonden.

Vleien en jezelf onderwerpen als overlevingsstrategie

Onderwerping, inschikkelijkheid en behaagzucht worden dan belangrijke overlevingsstrategieën. Het kind is zo slim om alle behoeften op te geven die zijn ouders onwelgevallig kunnen zijn. Voorkeuren en meningen die hen boos kunnen maken gaat hij voortaan uit de weg. Hij gooit alle grenzen overboord om zijn ouders maar gunstig te stemmen, terwijl zij hun taak om voor hem te zorgen verloochenen. Zo’n kind vaak geparentificeerd en wordt hij zo behulpzaam voor zijn ouder als hij maar kan.

Al dat verlies van eigenheid begint al voordat een kind veel woorden tot zijn beschikking heeft, laat staan over inzicht beschikt. Voor de ontluikende codependent activeert elk signaal dat er gevaar dreigt onmiddellijk onderdanig gedrag en afstand doen van de eigen rechten en behoeften.

Deze reactiepatronen zijn zo diep in iemands psyche ingebed dat veel codependente mensen als volwassene automatisch op dreiging reageren als een hond, door zich symbolisch op hun rug te rollen en te kwispelen, in de hoop op wat barmhartigheid en af en toe een aai.

In het Engelse woordenboek is een van de betekenisomschrijvingen van fawn ‘vriendelijkheid tonen door te kwispelstaarten, handen te likken enz.’, en ook in het Nederlands heeft ‘kwispelstaarten’ als figuurlijke betekenis: ‘flikflooien of vleien’. Ik vind het tragisch te zien dat sommige codependente mensen zo trouw als een hond zijn aan zelfs de ergste ‘baasjes’.

Emotionele verwaarlozing als oorzaak

Tot slot is het me opgevallen dat ook extreme emotionele verlating tot dit type codependentie leidt. Een ernstig verwaarloosd kind ervaart een extreem gebrek aan verbondenheid met zijn ouders als traumatisch en reageert soms op die beangstigende situatie door een overmatige vleireactie te ontwikkelen. Als een kind eenmaal beseft dat nuttig zijn en niets voor zichzelf vragen hem een klein beetje positieve aandacht van zijn ouders kan opleveren, begint de codependentie te groeien. In de loop der jaren wordt dit vervolgens steeds meer een automatisme.

Hoe kun je werken aan dit gedrag en voor jezelf opkomen?

Veel van mijn cliënten hebben baat gehad bij psycho-educatie over de rol van hun ouders bij het ontstaan van hun vleireactie. Vaak begrijpen ze daarna meteen dat hun codependentie is ontstaan uit het feit dat ze als kind zelfs bij de meest basale uiting van gezond eigenbelang werden aangevallen en werden beschaamd als egoïstisch.

Vleitypes moeten gaan begrijpen dat ze vanuit hun vrees om te worden aangevallen vanwege een momentje van nalatigheid in het gunstig stemmen van de ander het maar helemaal opgeven om op te komen voor hun eigen grenzen, rechten en behoeften. Inzicht krijgen in deze dynamiek is een noodzakelijke stap in hun herstel, maar niet
voldoende. Veel codependente mensen zijn zich wel bewust van hun neiging zichzelf weg te cijferen, maar zijn die kennis vergeten zodra zich in hun relaties een geschikt moment aandient om voor zichzelf op te komen

Om zichzelf te bevrijden van hun codependentie moeten overlevers leren aanwezig te blijven bij de angst die het opgeven van de vleireactie oproept. Ze moeten die angst niet uit de weg gaan en ondertussen een steeds groter repertoire van meer functionele reacties op angst uitproberen en daarmee oefenen.

Bron: Complexe PTSS

Complexe PTSS

Wil je aan de slag gaan met jouw trauma's om jouw codependentie en fawning te verminderen? Complexe PTSS is al jaren hét standaardwerk voor wie worstelt met jeugdtrauma's en de gevolgen daarvan. Deze uitgebreide en gebruiksvriendelijke zelfhulpgids is een stap op weg naar herstel van jeugdtrauma, vol praktisch toepasbare hulpmiddelen en technieken.

Bestel jouw exemplaar voor €26.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder:

• Over jeugdtrauma: triggers nodigen jou uit om te helen
• Fawning: verlies jij energie door jouw sociale overlevingsstrategie?
• Leven of overleven: is jouw zenuwstelsel chronisch overprikkeld zonder dat je het door hebt?

Het bericht Vind je het eng om aandacht te vragen of om over jezelf te praten? Dit kan de oorzaak zijn verscheen eerst op Inspirerend Leven.

CPTSS wordt door de omgeving veroorzaakt en niet door genetische aanleg. Het is niet aangeboren en geen kwestie van karakter, anders dan de meeste diagnoses waarmee het wordt verward.

Goed nieuws over CPTSS

Eerst het goede nieuws over CPTSS (Complexe Posttraumatische Stressstoornis). Het is een pakket van aangeleerde reacties en het houdt in dat belangrijke ontwikkelingstaken niet zijn afgerond. Dat betekent dat het door de omgeving wordt veroorzaakt en niet door genetische aanleg. Met andere woorden, anders dan de meeste diagnoses waarmee het wordt verward, is het niet aangeboren en geen kwestie van karakter.

Het is een stoornis die wordt veroorzaakt door (een slechte) opvoeding, en niet door aanleg. De reden dat dit goed nieuws is, is vooral omdat je datgene wat je hebt aangeleerd ook weer kunt afleren, en andersom. Datgene wat je ouders je destijds niet hebben gegeven, kun je jezelf en anderen nu wel gaan geven.

Over het algemeen spelen zelfhulp en een relationele component een belangrijke rol in het herstel van CPTSS. Het relationele aspect kan afkomstig zijn van schrijvers, vrienden, partners, leraren, therapeuten, therapiegroepen of een combinatie daarvan. Ik noem dat graag ‘reparenting (jezelf opnieuw opvoeden) door middel van verkozen anderen’.

Wel moet ik benadrukken dat sommige mensen die als kind CPTSS hebben opgelopen zo ernstig door hun ouders zijn verraden dat het heel lang kan duren voordat ze een ander mens voldoende kunnen vertrouwen om aan de slag te gaan met het relationele aspect van hun herstelproces, als het al ooit zover komt. Degenen voor wie dat geldt, kunnen veel relationeel herstel halen uit hun contact met huisdieren, boeken en websites over therapie voor CPTSS.

Wat betekent CPTSS?

CPTSS is een ernstige vorm van de bekendere posttraumatische stressstoornis (PTSS), en onderscheidt zich daarvan door de volgende vijf meest voorkomende en verontrustende kenmerken:

• Emotionele flashbacks
• Toxische schaamte
• Zelfverlating (letterlijk jezelf verlaten)
• Een vileine innerlijke criticus
• Sociale angst

Wat is toxische schaamte?

Toxische schaamte vernietigt het gevoel van eigenwaarde van iemand met CPTSS door een overweldigend gevoel dat hij weerzinwekkend, lelijk of dom is, of dat er iets anders fundamenteel mis met hem is. De ervaring van overweldigende zelfminachting is vaak een flashback naar hoe iemand zich voelde toen hij als kind ten prooi viel aan de minachting en de hatelijk kritische blikken van zijn traumatiserende ouder, en toxische schaamte kan ook ontstaan als gevolg van aanhoudende verwaarlozing en afwijzing door ouders.

Wat zijn emotionele flashbacks?

Emotionele flashbacks zijn misschien wel het opvallendste en meest karakteristieke kenmerk van CPTSS. Mensen die als kind traumatische verlating hebben meegemaakt, zijn zeer ontvankelijk voor pijnlijke, emotionele flashbacks en anders dan bij PTSS hebben die flashbacks meestal geen visuele component.

Emotionele flashbacks zijn plotselinge, vaak langdurig aanhoudende ervaringen van teruggeworpen worden in de overweldigende gemoedstoestanden van een kind dat wordt mishandeld en/of verlaten. Die gevoelens kunnen bestaan uit overweldigende angst, schaamte, vervreemding, woede, rouw of depressiviteit. Ook onnodige activering van onze vecht-of-vlucht-instincten kan hierbij optreden.

Wat zijn symptomen van CPTSS?

Overlevers hoeven niet alle hierna genoemde symptomen te hebben; vaak zijn die in verschillende combinaties aanwezig. Welke symptomen je precies hebt, heeft onder andere te maken met het patroon van verwaarlozing waarvan bij jou sprake was.

• Emotionele flashbacks
• Een tirannieke innerlijke of extern gerichte criticus
• Toxische schaamte
• Zelfverlating
• Sociale angst
• Hopeloze gevoelens van eenzaamheid en verlating
• Een breekbare eigenwaarde
• Hechtingsstoornis
• Ontwikkelingsblokkades
• Relatieproblemen
• Heftige stemmingswisselingen (zoal pseudo-bipolair)
• Dissociatie met behulp van afleidende activiteiten of mentale processen
• Zeer scherp afgestelde vecht-of-vluchtreactie
• Overgevoeligheid voor stressvolle situaties
• Suïcidale gedachten

Hoe ontstaat CPTSS?

De meest voorkomende vorm van CPTSS is het type dat voortkomt uit opgroeien in een gezin waarin sprake is van ernstige mishandeling en/of verwaarlozing. Traumatiserende mishandeling en verlating kunnen plaatsvinden op verbaal, emotioneel, spiritueel en/of lichamelijk niveau. En dan is er nog het erg traumatiserende seksuele misbruik.

Wanneer mishandeling of verwaarlozing ernstig genoeg is, kunnen alle zojuist genoemde vormen CPTSS bij een kind veroorzaken. Dit geldt ook voor emotionele verwaarlozing, wanneer beide ouders zich daar gezamenlijk aan schuldig maken. Wanneer de mishandeling en verwaarlozing op meerdere niveaus plaatsvinden, neemt de ernst van de CPTSS toe.

De grote impact van minachting en emotionele verwaarlozing

Veel disfunctionele ouders reageren met minachting op de klaaglijke roep van hun baby of dreumes om contact en gehechtheid. Voor een kind is die minachting zeer traumatiserend en voor een volwassene op zijn minst zeer schadelijk. Minachting is een giftige cocktail van verbale en emotionele mishandeling en bestaat uit een vreselijke mengeling van kleinering, woede en walging. Woede roept angst op, en walging roept bij een kind zoveel schaamte op dat hij het vragen om hulp of zelfs maar aandacht snel afleert, en het opgeeft om wat voor vorm van contact dan ook te zoeken. Als het verzoek om verbinding en acceptatie van een kind op die manier wordt gedwarsboomd, blijft zo’n kind met de angstige wanhoop van verlating zitten.

Ouders die hun kinderen fysiek ernstig mishandelen, verergeren het verlatingstrauma nog door die fysieke straffen gepaard te laten gaan met minachting. Het gebruik van minachting op grotere schaal is bijvoorbeeld te zien bij slavenhouders, die de eigenwaarde van hun slachtoffers vernietigen met behulp van minachting en scheldpartijen. Tot slaaf gemaakten en kinderen die zich door hun omgeving waardeloos en machteloos gaan voelen, vervallen in aangeleerde hulpeloosheid, waarna het veel minder tijd en aandacht kost om ze onder controle te houden. Ook sekteleiders gebruiken minachting om het ego van hun volgelingen zozeer te knakken dat ze zich volledig overgeven, nadat ze eerst naar binnen zijn gelokt met korte perioden van zogenaamde onvoorwaardelijke liefde.

CPTSS kan ook worden veroorzaakt door alleen emotionele verwaarlozing, zonder dat er sprake is van andere vormen van mishandeling of verwaarlozing. Ouders die de verzoeken om aandacht, verbinding of hulp van hun kind standaard negeren of afwijzen, laten het met onhanteerbare hoeveelheden angst zitten, en uiteindelijk geeft een kind het dan op en bezwijkt het aan depressieve, doodse gevoelens van hulpeloosheid en hopeloosheid.

Deze vormen van afwijzing vergroten de angst van een kind nog eens en zorgen uiteindelijk dat daar ook nog een laag schaamte overheen wordt gelegd. Na verloop van tijd creëren die angst en schaamte een toxische innerlijke criticus waarmee het kind, en later ook de volwassene, zichzelf volledig verantwoordelijk houdt voor het feit dat het is verlaten door zijn ouders. Dat gaat net zolang door tot het zijn eigen ergste vijand is geworden en afdaalt naar de duistere krochten van cptss.

Foute diagnoses door CPTSS

Bij de meeste psychische stoornissen van volwassenen speelt een getraumatiseerde kindertijd een enorme rol. Ik heb al heel wat keren meegemaakt dat cliënten met CPTSS foutieve diagnoses hadden gekregen over een angststoornis, ad(h)d, of depressie, en ook niet-kloppende etiketten over obsessieve-compulsieve, bipolaire, narcistische, codependente, borderline of autismespectrumstoornis worden veel gegeven.

Ik wil niet beweren dat mensen met dit soort foutieve diagnoses geen problemen hebben die aan de genoemde stoornissen doen denken en ermee kunnen samengaan. Waar het me om gaat, is dat die etiketten onvolledige, onnodig beschamende beschrijvingen zijn van datgene waar een slachtoffer werkelijk mee kampt.

De meeste diagnoses worden vaak als aangeboren karakterfouten beschouwd in plaats van als aanpassingen aan stress die overlevers als getraumatiseerd kind noodgedwongen hebben aangeleerd en die hen het functioneren bemoeilijken. En – ontzettend belangrijk – aangezien die aanpassingen dus ooit zijn aangeleerd, zijn ze vaak wel degelijk omkeerbaar. Of ze kunnen in elk geval sterk worden verminderd en worden vervangen door beter werkende aanpassingen aan stress.

Dit is een bewerkt fragment uit: Complexe PTSS

Complexe PTSS

Wil je jezelf helen van de gevolgen van je jeugdtrauma's en je ware zelf zijn? Complexe PTSS helpt je daarbij. Het is al jaren hét standaardwerk voor wie worstelt met jeugtrauma’s en de gevolgen daarvan. Deze uitgebreide en gebruiksvriendelijke zelfhulpgids is een stap op weg naar herstel van jeugdtrauma, vol praktisch toepasbare hulpmiddelen en technieken.

Bestel jouw exemplaar voor €26.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder:

• Wat is een trauma en hoe ontstaat het?

• Het celgeheugen: de plek waar oude pijn, blokkades en trauma’s zijn opgeslagen

• Don Miguel Ruiz: je kunt kiezen voor levensgeluk (ondanks tegenslagen en trauma’s)

Het bericht Wanneer jeugdtrauma heel heftig is: wat is CPTSS (Complexe Posttraumatische Stressstoornis)? verscheen eerst op Inspirerend Leven.