Als je weet dat de psyche zich niets aantrekt van de tijd, is deze generatie niet zo ver van ons verwijderd, ze is zelfs heel dichtbij.

Wat is de invloed van je familiegeschiedenis op je leven nu?

Wat is de concrete invloed van onze familiegeschiedenis op ons bestaan? Dat is de vraag van de psychogenealogie die de vormen van overdracht tussen generaties, met name de onbewuste overdracht, bestudeert. De oorsprong van onze gezondheidsproblemen, of die nu fysiek of psychisch zijn, bevindt zich meer of minder ver in het familieverleden. Doorgaans kun je een mogelijke oorzaak identificeren in de generatie van je ouders en grootouders, maar ook de generatie van je overgrootouders kan na tachtig of honderd jaar nog symptomen veroorzaken. Als je weet dat de psyche zich niets aantrekt van de tijd, is deze generatie niet zo ver van ons verwijderd, ze is zelfs heel dichtbij.

Fabienne komt voor een consult omdat ze aan een zeldzame vorm van kanker leidt, een tumor aan haar rechtervoet. Samen kijken we wie er in de twee, drie generaties voor haar klachten heeft gehad aan de onderbenen of voeten. We identificeren een overgrootvader bij wie de voeten door een landbouwmachine waren geamputeerd.

Dit ongeluk leverde hem een voordeel op: hij hoefde niet meer op het land te werken, kon gaan studeren en een kantoorbaan krijgen waar hij geen last had van storm en regen. De lichamelijke schade was minder erg dan de voordelen die dat met zich meebracht. Dit voorbeeld laat zien hoe je op het spoor van een actueel symptoom kunt komen door terug te gaan in de drie, vier voorgaande generaties, tot je een mogelijke bron hebt kunnen vinden.

Lichaamsverhalen en je familiegeschiedenis (7 lagen)

De volgende zeven lagen laten zien hoe onze familiegeschiedenis zich op verschillende manieren in het lichaam kan uitdrukken.

1: De invloed van de zwangerschap op je latere leven

Hoe voelde je moeder zich toen ze zwanger was van jou? Ontwikkelingen op het gebied van celbiologie laten zien hoe liefde en vreugde, maar ook angst, woede of verdriet tot een biochemische verandering van de genetische uitdrukking van haar nageslacht leiden. Dankzij recent wetenschappelijk onderzoek op het gebied van menselijke cellen begrijpen we nu hoe celgeheugen wordt overgedragen van de moeder op de foetus. Vanaf het moment van conceptie wordt ons vormend lichaam beïnvloed door de kwaliteit van het sperma en de eicel, die op hun beurt weer beïnvloed worden door alles wat de ouders daarvoor hebben meegemaakt.

2: De rol van je familie in je kindertijd

Hoe denk je terug aan je kindertijd? Het zijn gelukkige herinneringen als de sfeer in de familie voedend en beschermend was. Deze bron van liefde is essentieel en biedt een zekere basis van waaruit je kunt opgroeien en met zelfvertrouwen de wereld in kunt gaan. Wanneer je het bovendien fijn hebt gehad met je familie en je samen leuke dingen hebt gedaan, zul je later ‘de wereld van de zonnige kant kunnen zien’ en de dingen positief kunnen benaderen. Als je ouders je als toppunt van vreugde hebben kunnen verrassen met nieuwe activiteiten en reizen buiten de dagelijkse routine om dan zal dat je belangstelling voor het leven hebben vergroot.

3: Je familiegeschiedenis

Van nature is ieder van ons uniek. Geen enkel mens heeft dezelfde digitale vingerafdruk en hetzelfde DNA als jij. Is dat niet opmerkelijk? Maar je genealogische opstelling zal zich soms tegen dit unieke karakter verzetten. Dat heeft gevolgen. Dit gaat over een genealogie die zichzelf weerspiegelt.

Na analyse van duizenden familieverhalen denk ik dat een gezondheidsklacht, een chronische ziekte en sowieso een handicap het onvermoede gevolg zijn van een bepaalde genealogische structuur die veel gelijkenissen en spiegelelementen bevat. Hoe meer vergelijkbare dingen er zijn, hoe groter het risico. Welk risico zou dat zijn? Bijvoorbeeld, een aangeboren afwijking, een verlamming, een ziekte met een erfelijke component, of zelfs een beperkte levensduur.

Allereerst kun je kijken of zich dergelijke herhalingen in je eigen familie voordoen. Zijn er bepaalde genealogische sequenties die één, twee of meerdere keren opnieuw voorkomen? Zijn er bijvoorbeeld overeenkomsten tussen de broers en zussen van je beide ouders? Hebben ze evenveel broers en zussen, in dezelfde volgorde en met vergelijkbare leeftijdsverschillen? Of geldt dat voor je grootouders van moeders- of vaderszijde? Of zijn je ouders hertrouwd met een partner die hetzelfde aantal kinderen heeft, van dezelfde sekse, of zelfs geboren in dezelfde volgorde en op dezelfde datum? Dit zijn gespiegelde situaties. Welke andere gelijkenissen merk je op? Is er sprake van dezelfde voornamen? Zo ja, welke dan?

4: Epigenetica en de kracht van je leefomgeving

Leidt herhaling van familiegegevens tot een mutatie van het DNA? Dat lijkt ongelooflijk. Maar denk even iets langer na: waar zouden biologische veranderingen vandaan komen als het niet uit de familiestructuur zelf is? Op welke manier is onze genealogische ‘architectuur’ te vergelijken met een woonomgeving, opgebouwd in de loop der tijd? Zeker, je genen staan bij je geboorte vast, maar hoe ze functioneren niet. Hier doet zich de revolutie voor die ‘epigenetica’ heet. In een paar woorden: genetisch determinisme bestaat niet. De uitdrukking van onze genen – die zal bepalen hoe de cellen zich zullen gaan delen of welke functie ze krijgen – kan al dan niet geactiveerd worden door ervaringen of door de omgeving. En volgens mijn onderzoek ook door onze eigen genealogische samenstelling.

5: De betekenis van namen en terugkerende gelijkenissen

We weten allang dat bloedverwantschap de kans op het doorgeven van identieke genen vergroot, wat weer een grotere kans geeft op aangeboren afwijkingen, genetische ziekten, hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en mentale achterstand. En ook het risico van herhaalde miskramen en babysterfte vergroot. Het is echter opmerkelijk dat hetzelfde kan gebeuren wanneer er geen werkelijke bloedverwantschap is! Vanaf het moment dat familiegelijkenissen toenemen kan er een werkelijk kritiek niveau bereikt worden. Familiegelijkenissen nemen bijvoorbeeld al toe wanneer meerdere familieleden dezelfde voornaam hebben, hetzij in dezelfde generatie (broers en zussen, partner) hetzij van de ene generatie op de andere (grootouders, ouders, kinderen).

6: Wat gebeurt er nú in je familie?

Tijdens een medisch consult wordt zelden gevraagd wat er op dat moment gaande is in de familie, zo ongewoon is dat idee schijnbaar! Niettemin maken we allemaal deel uit van een familienetwerk en worden we er onbewust door beïnvloed.

Het mag duidelijk zijn dat je familienetwerk wellicht veranderd is sinds jij klein was. Sommige leden zijn bijvoorbeeld verder weg gaan wonen in een andere regio of zelfs in een ander land. Er zijn kinderen geboren, mensen getrouwd, gescheiden, hertrouwd, overleden. Al deze bewegingen binnen de familie beïnvloeden – zonder dat je er in eerste instantie aandacht aan schenkt – zowel je liefdesleven, je professionele loopbaan maar ook en vooral je gezondheid.

7: Het familie-effect: de verbinding tussen verleden en heden

Verschijnen klachten, of het nu met je vertering te maken heeft of met je hart en longen, bij toeval? In het eerste deel van dit artikel heb ik laten zien dat het effect is veroorzaakt door het familieverleden. Kan het evengoed een effect zijn van het familieheden? De ervaring heeft me geleerd dat een gezondheidsprobleem ook kan ontstaan als reactie op wat zich op dat moment afspeelt binnen de familie. Er moet zeker al een biologisch defect zijn, maar dat kan uitmonden in een ziekte als het defect samenvalt met een significante familiegebeurtenis. Dat is wat ik het ‘familie-effect’ noem.

Zo zijn er nog talloze voorbeelden, lagen en effecten die je familie en familiegeschiedenis op je kunnen hebben. Lees er alles over in Lichaamsverhalen. In dit boek leer je verder ook hoe je de effecten van je familie op je gezondheid kunt verhelpen.

Fragment uit: Lichaamsverhalen

Lichaamsverhalen

Op basis van vijfentwintig jaar onderzoek onthult Elisabeth Horowitz hoe gevoelige gebeurtenissen en geheimen door de generaties heen weerklinken en ons lichaam en onze stofwisseling beïnvloeden vanaf het moment dat we verwekt worden.

Bestel jouw exemplaar voor €24.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder:

• Transgenerationele pijn: wanneer pijn van je voorouders is opgeslagen in jouw cellen
• Vooroudermedicijn: helen van oude pijn in de familielijn
• De emotionele erfenis: hoe kun je onverklaarbare pijnen en patronen verklaren?

Het bericht Lichaamsverhalen: hoe je familieverleden zich uit in je gezondheid verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Alles uit een emotionele erfenis kun je letterlijk overnemen en dus identiek ervaren als jouw (voor)ouders.

Van generatie op generatie

Emoties, zowel positief als negatief, verlangens, pijnen, trauma’s, nachtmerries, angsten en (beperkte) overtuigingen die niet worden verwerkt, geven we door aan onze kinderen. En onze kinderen kunnen ze weer doorgeven aan hun kinderen. Deze ‘transgenerationele overdracht’ krijgt de laatste jaren steeds meer bekendheid en erkenning. Zelf noem ik het ‘de emotionele erfenis’.

Pijn uit de familielijn helen

Een voorbeeld: de onverwerkte chronische depressie van je moeder kan zich in jouw leven uiten als een hang naar depressieve gevoelens. Of je kunt een bepaalde zwaarte voelen en weinig tot geen levensvreugde ervaren. ‘In de vrouwenlijn voor mij zie je veel grensoverschrijdend en afwijzend gedrag van mannen naar vrouwen. Mijn eerste relatie was op mijn vijftiende: met een loverboy. Deze heeft mijn latere leven diepgaand negatief beïnvloed. De verhouding had impact op mijn relaties, mijn seksuele ontwikkeling en de bevallingen van mijn drie kinderen. Totdat ik de pijn uit mijn emotionele erfenis heelde en gezonde(re) relaties ging aantrekken. Het is en blijft een aandachtspunt, omdat het litteken in mij gevoelig is.

Collectieve emotionele erfenis

Collectief gezien bestaat er ook een emotionele erfenis. Neem bijvoorbeeld de apartheid in Zuid-Afrika, die inmiddels is afgeschaft. De jarenlange onderdrukking van de zwarte bevolking door de witten heeft diepe sporen nagelaten. Niet alleen bij de generaties die het bewust hebben meegemaakt, maar ook bij de generaties érna. De zwarte bevolking is nog steeds in alle opzichten slechter af dan de witte.

Mijn moeders trauma werd mijn nachtmerrie

Mijn onverklaarbare terugkerende nachtmerrie ging over mezelf, schuilend onder een bureau. Ik zag een man in een Duits uniform binnenkomen, met zwarte laarzen aan, en voelde een grote angst. Toen ik 37 jaar was, vertelde mijn moeder over haar traumatische oorlogsverleden. Haar vader had zich vanwege relationele omstandigheden tijdens de Tweede Wereldoorlog tot Duitser laten naturaliseren. Mijn moeder was altijd heel erg bang wanneer hij thuiskwam in zijn uniform met zwarte laarzen en sporen. Ze kroop dan onder een stoel. Toen ik dit hoorde, begreep ik eindelijk mijn nachtmerrie. Het was dus echt gebeurd… in het leven van mijn moeder. Met als enige verschil dat het bureau in werkelijkheid een stoel was. Na mijn moeders uitleg verdween mijn nachtmerrie!

Herken jij jezelf in deze lijst met signalen?

Alles uit een emotionele erfenis kun je letterlijk overnemen en dus identiek ervaren als jouw (voor)ouders. Of je ervaart het op een andere manier, maar kunt het wel herleiden tot deze erfenis. Soms lijkt het alsof er een donkere wolk boven je hoofd hangt, die je maar niet kunt verklaren. Vaak is dit een spoor van een emotionele erfenis. Wanneer je de geschiedenis van jouw (voor)ouders gaat onderzoeken, ontdek je zeer waarschijnlijk overeenkomsten! Dingen vallen op hun plek.

Dit zijn herkenningspunten van een emotionele erfenis:

• Geen erkenning krijgen van je ouders, partner of jezelf
• Geen kind kunnen zijn
• Seksueel misbruik
• Zelfmoordneigingen
• Verslavingen
• Uitschakelen van gevoelens en geen emoties en pijnen tonen
• Geen basisveiligheid
• Geen eigen identiteit ontwikkelen
• Angst voor het donker, armoede, honden of water etc.
• Geheimen hebben
• Schaamte en vernederingen
• Een buitenbeentje zijn

Dit zijn enkele herkenningspunten, maar er zijn er natuurlijk veel meer! Alles wat ouders niet verwerken, wordt doorgegeven bij de conceptie.

Innerlijk werk beïnvloedt generaties voor en na jou

Door innerlijk werk te doen, bewijs je niet alleen jezelf een grote dienst. Het heeft ook invloed op anderen. Indirect werkt dit energetisch door bij overleden mensen alsook bij jouw kinderen. Dus zowel de generaties vóór als ná jou kunnen er baat bij hebben. Hoe mooi is dat. Dit wil overigens niet zeggen dat ieder levend persoon daardoor een gelukkiger bestaan leidt. Er is nog altijd de eigen wil! Wel is de kans groot dat het leven minder zwaar wordt en er meer potentieel bereikt kan worden.

Waarom de pijn steeds groter wordt…

Het is niet mogelijk om een emotionele erfenis of welke pijn dan ook, blijvend te onderdrukken. Je lichaam en geest komen hoe dan ook in opspraak! Hier kunnen weliswaar jaren overheen gaan. In het begin geven ze misschien korte of vage emotionele, mentale of fysieke signalen af. Wanneer je hier niet naar luistert, worden de signalen sterker, zodat je op den duur wel móet luisteren naar wat jouw lichaam en geest te vertellen hebben. Een pijn wil namelijk gehoord en gevoeld worden. Dit stuk wil aandacht krijgen, zodat je het kunt helen. Hoe meer je een emotionele erfenis onderdrukt, hoe meer weerstand er op dat vlak in je leven is. Ook wanneer jij je niet bewust bent van de oorsprong van een pijn.

Dit is jouw eigen verantwoordelijkheid: goed voor jezelf zorgen op alle vlakken. We hebben allemaal een rugzakje met bagage meegekregen bij onze conceptie. Het goede nieuws is dat alles wat we aanpakken en helen, onze innerlijke groei bevordert. Jij bepaalt dus grotendeels zelf hoe jouw leven verloopt.

Zo kun je zelf aan de slag gaan

Uiteraard is voor iedere persoon de emotionele erfenis verschillend. In de ene familie heeft meer gespeeld dan in de andere. En soms heb je een zware erfenis van beide ouders. Het kan zijn dat je professionele hulp nodig hebt om een en ander te ontdekken en te helen. Dat is geen zwakte, maar vraagt juist om moed. Moed om hulp te vragen. Je kunt ook zelf aan de slag gaan. Luister naar wat jij hierbij nodig hebt, luister naar jouw behoeftes.

• De eerste stap die je kunt zetten om jouw emotionele erfenis te ontdekken, is bewustwording! Je bewust worden van welke pijnen, patronen, gedragingen, trauma’s, angsten of beperkte overtuigingen jij hebt overgenomen van de generatie(s) voor jou.
• Zet de geschiedenis die jou al bekend is voor jezelf op papier. Een tip: werk deze geschiedenis per persoon uit, zodat je een duidelijk onderscheid kunt zien tussen de mannelijke en vrouwelijke kant. Mogelijk herken jij jezelf in een verhaal of meerdere verhalen.
• Onderzoek in hoeverre jouw relatie met je partner lijkt op die van jouw ouders of grootouders. Wanneer pijnen worden doorgegeven, is de kans groot dat jij in een soortgelijke liefdesrelatie zit als jouw ouders. En dat zelfs de relatie tussen jou en je ouders vergelijkbaar is!
• Ga in gesprek met jouw (groot)ouders. Vraag wat hun eventuele geheim, onverwerkte trauma, doorgegeven patroon van hun ouders, onvervulde verlangen of droom is. Vragen over hun geboorte en kindertijd zijn ook belangrijk. Je kunt de antwoorden vergelijken met je eigen ervaringen.

Zodra je een en ander in kaart hebt gebracht, kun je jezelf elke keer wanneer je geraakt wordt in een (oude) pijn, de volgende vraag stellen: ‘Leef ik mijn leven of dat van mijn (voor)ouders?’ Ik wens je veel moed bij het onderzoeken van jouw emotionele erfenis. Geef niet op, ga door, want gelukkig zijn is jouw geboorterecht!

Het vooroudermedicijn

Wil jij oude pijn uit je familielijn helen? Dan is Het vooroudermedicijn van Daniel Foor echt wat voor jou. In zijn boek legt hij uit hoe voorouderwerk in elkaar steekt en hoe je een relatie met je voorouders kunt opbouwen om oude pijn in je familielijn te helen.

Bestel jouw exemplaar voor €26.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder over oude pijn en emotionele erfenissen:

• Vooroudermedicijn: helen van oude pijn in de familielijn

• Hoe het transformeren van oude trauma’s je leven verandert en verrijkt

• Wil jij je voorouders beter leren kennen om oude pijn in de familielijn te helen?

• Waarom je een relatie met je voorouders zou willen

Het bericht Emotionele erfenis: zo herken je onverwerkte pijnen in je leven verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Uitbuiting betreft altijd misbruik van een machtsverhouding. Dat heeft te maken met onderdrukking, verraad en misbruik van vertrouwen. Daar waar het kind warmte, verzorging en bescherming verwacht, wordt het uitgebuit voor de behoeften van de volwassene(n). Uitbuiting is een aanval op de menselijke waardigheid en identiteit.

Ik zal me in dit artikel beperken tot de psychische uitbuiting en de samenhang met gevoelens van kwetsing aantonen. Uitbuitingstrauma’s vormen meestal de basis voor gevoelens van kwetsing en de vatbaarheid daarvoor, omdat ze direct het gevoel van eigenwaarde aantasten. Emotionele uitbuiting leidt tot introjecties met ernstige gevolgen. Ze betreffen hoofdzakelijk verboden die het kind en de volwassene beletten zich zelfstandig te voelen en te handelen, op hun gevoelens en waarnemingen te vertrouwen en andere mensen te vertrouwen die hun aandacht geven.

Kenmerken van emotionele uitbuiting

• De uitbuiting heeft hen erg onzeker gemaakt over zichzelf en andere mensen.
• Ze kunnen voor zichzelf niet inschatten wat belangrijk voor ze is, wat hun goeddoet en wat ze willen. Evenmin kunnen ze andere mensen inschatten.
• Ze voelen zich vaak door aandacht gemanipuleerd, maar zijn ook heel bang verlaten of afgewezen te worden.
• Verder betrekken ze regelmatig alles op zichzelf, voelen zich voor alles verantwoordelijk, schamen zich snel en zijn ervan overtuigd aan alles schuldig te zijn.
• Om te vluchten voor het gevoel uitgestoten te zijn en er niet bij te horen, geven ze zich over aan isolatie door verslaving (vaak drugs, boulimia, anorexia, alcohol) of zelfmoordfantasieën en -pogingen.

Psychische uitbuiting heeft iets van verraad, doordat het kind in zijn vertrouwen wordt misleid en in zijn afhankelijkheid en kwetsbaarheid wordt gemanipuleerd en uitgebuit. In plaats van bescherming en veiligheid ervaart het kind uitbuiting. Het ontbreken van veiligheid in de kinderjaren brengt mee dat iemand zichzelf later ook geen veiligheid kan geven. Wie niet beschermd werd, weet niet hoe hij zichzelf kan beschermen.

De wereld en andere mensen worden als slecht of gevaarlijk beleefd, zonder dat er een mogelijkheid bestaat om zich ertegen te verweren. Dan kunnen eten en overgeven een poging zijn deze functie over te nemen, zoals bij Cordula Hansen. Ze vult zich met iets ‘goeds’, kalmeert zichzelf door te eten en over te geven, verandert daardoor haar emotionele stemming en voelt bewust geen verdriet meer.

Gevoelens van machteloosheid

Bij het trauma door uitbuiting horen hulpeloosheid en overgeleverd zijn aan onmacht. Het betekent totaal machteloos zijn en geen controle hebben over relaties en over eigen gevoelens, gedachten en gedrag. De persoon in kwestie ontwikkelt de overtuiging dat niet hij, maar anderen zijn leven controleren en dat hijzelf geen invloed heeft, wat leidt tot het zelfbeeld van slachtoffer.

Symptomen als boulimia en anorexia dienen ertoe controle en invloed terug te winnen, zoals controle over het eigen lichaam (gewicht) maar ook over de omgeving, die flink gemanipuleerd wordt door ondergewicht, perioden van hongerlijden en eigenaardige eetgewoonten. Door het eten van de moeder te weigeren, geeft de dochter haar moeder de ondergane kwetsing terug, doordat deze zich nu afgewezen voelt door haar dochter.

Psychische trauma’s verstoren het natuurlijke gevoel voor grenzen, waardoor deze mensen later noch ja, noch nee kunnen zeggen, of zich alleen door starre afsluiting kunnen beschermen.

1. Als kind zorgen voor de volwassene

Emotionele uitbuiting houdt in dat het kind in de psychische behoeften van een volwassene moet voorzien en deze soms zelfs actief moet verzorgen. Een vorm hiervan is de parentificatie van het kind. Het kind moet dan ouderfuncties van de ouder overnemen, wanneer deze er zelf niet toe in staat is. Vaak zijn de volwassenen dan onder invloed van drugs of alcohol en hebben ze de steun van het kind nodig, die het kind eigenlijk van hen nodig heeft.

Voorbeeld: Beate

Beate Schneider groeide als kind van een alcoholist op en leerde al jong voor hem te zorgen. De moeder kon de kinderen niet aan, stortte zich op haar werk en distantieerde zich van haar man, die in haar ogen steeds minder aantrekkelijk werd. Beate had een sterke band met haar vader, die als een moeder voor haar was. Hij bracht haar naar bed, verzorgde haar wanneer ze ziek was, las haar verhaaltjes voor en had oor voor haar zorgen.

Aan haar moeder vertelde ze weinig over zichzelf, want van haar kreeg ze wel aanwijzingen en adviezen, maar ze had niet echt begrip voor de dingen waar Beate het moeilijk me had. Zo gebeurde het dat Beate al vroeg, toen ze een jaar of zeven was, de rol van beschermster van de vader op zich nam. Ze zocht hem op in de kroeg en nam hem mee naar huis, kleedde hem uit en hielp hem in bed. Ze verstopte de flessen of vulde ze met water. Ze verdedigde hem wanneer haar moeder op hem schold en hem een nutteloze dronkenlap noemde. Beate leed eronder wanneer hij weer eens niet thuiskwam, maakte zich zorgen dat hem iets was overkomen en bad iedere avond dat hij maar zou ophouden met drinken.

Beate leerde zo al vroeg om voor anderen te zorgen en haar eigen wensen op de tweede plaats te zetten. Het was voor haar zo vanzelfsprekend dat ze gekwetst reageerde toen ik haar op haar co-afhankelijkheid aansprak. Ze was gekwetst omdat het ‘slecht’ of ‘verkeerd’ zou zijn wat ze deed, terwijl het toch alleen goed was gemeend. Het duurde enige tijd voordat Beate begreep wat ik bedoelde. Het ging niet om goed of verkeerd, maar om het feit dat ze zichzelf verwaarloosde. Als jonge vrouw had ze een invalide man uitgekozen, die net als haar vader op haar hulp was aangewezen en voor wie ze zich nu opofferde. Haar migraine en haar sterke minderwaardigheidsgevoelens toonden echter aan dat ze te veel van zichzelf eiste.

2. Narcistische uitbuiting

Een ander soort emotionele uitbuiting is de zogenaamde narcistische uitbuiting, waarbij het kind zo moet worden als de ouders het voor hun eigen emotionele voldoening willen hebben. Het kind moet bepaalde vaardigheden en eigenschappen ontwikkelen die de emotionele tekorten van de ouders compenseren. Bij deze vorm van narcistische uitbuiting moet het kind datgene bereiken wat hun ouders niet hebben bereikt. De vervulling van die ambitie door het kind vergroot het gevoel van eigenwaarde van de ouders.

Lees ook: Narcisme binnen het gezin: een litteken voor het leven

Maar niet alleen de vaardigheden van het kind worden uitgebuit, ook zijn gevoelens en behoeften. Kinderen mogen vaak alleen maar bepaalde gevoelens hebben en alleen die behoeften laten gelden die de ouders juist achten. Alle andere moeten ze verloochenen. De tragiek bestaat daarin, dat het kind voor zijn ouders zijn eigen identiteit verloochent en een afspiegeling van hun ambities wordt. Deze dynamiek zien we vaak bij narcistische persoonlijkheden die in hoge mate van hun emotionaliteit en vervulling van hun behoeften zijn afgesneden en veel energie steken in het overeind houden van een bepaald beeld van zichzelf.

Bij narcistische uitbuiting kan het zo ver komen dat het kind de gevoelens van de vader of moeder overneemt om hem of haar te ontlasten. Het gaat daarbij vaak om de angst en de pijn van de ouder, die het kind voelt. In al deze gevallen wordt de gevoelswereld van het kind aangetast. Dat kan tot gevolg hebben dat deze persoon een leven lang niet naar zijn wensen en voorstellingen leeft, maar zich steeds op zijn ouders oriënteert. Hij zal geen vervulling of tevredenheid vinden, maar steeds anders moeten zijn dan hij is. Noch de ouders, noch het kind zijn zich bewust van deze narcistische uitbuiting, die gevoed wordt door de emotionele tekorten van de ouders, die meestal zelf narcistisch uitgebuit zijn.

Lees ook: De impact van een narcistische ouder: wat betekent het voor jou?

Voorbeeld: Werner

Ik herinner me Werner Schmidt, die zijn plaats in het leven niet kon vinden. Eigenlijk was hij van kleins af aan een deel van zijn moeder die, trots op zijn leuke voorkomen, met hem pronkte, zoals hij dat noemde. Hij werd keurig opgedoft tentoongesteld en was de ‘lieve kleine jongen’, mama’s lieveling. Die rol had wel voordelen; hij werd erg verwend en door zijn charme kreeg hij bijna alles wat hij wilde. Dat waren overwegend materiële dingen.

Wat hij niet kreeg was zijn zelfstandigheid, die het hem mogelijk gemaakt zou hebben de noodzakelijke scheiding van zijn moeder te voltrekken en zijn eigen leven op te bouwen. In plaats daarvan was hij er emotioneel altijd voor zijn moeder. Hij steunde haar in haar moeilijkheden en verdedigde haar tegen zijn vader.

Zijn taak was om er voor haar te zijn en haar gelukkig te maken. Zijn aandacht was niet in de eerste plaats op zichzelf gericht maar op zijn moeder, of het haar nu goed ging of niet. Daardoor beleefde hij zichzelf slechts in samenhang met zijn moeder en in zijn taak voor haar had hij zijn plek. Maar het werd veel moeilijker voor hem toen hij volwassen werd en voor zichzelf moest zorgen. Hij had nooit geleerd iets voor zichzelf te doen en moest dat als man inhalen.

3. Het terrorisme van het lijden

Een andere vorm van emotionele uitbuiting is het terrorisme van het lijden, het opwekken van schuldgevoelens bij het kind door de chronische ziekte van een ouder. De uitbuiting van het kind is in dit geval dat de ouder de verantwoordelijkheid voor zijn of haar ziekte niet op zich neemt en daarmee het kind belet zijn legitieme behoefte aan loskomen en zelfstandigheid te bevredigen.

Het kind krijgt de verantwoordelijkheid voor de ziekte en draagt de schuld voor het ontstaan en het in stand houden ervan. Het kind wordt zo gedwongen voor de zieke ouder te zorgen, zijn eigen kinderlijke aanspraken te beperken en voortdurend in een toestand van emotionele tekortkoming te leven.

De schuldgevoelens van het kind verhinderen het uiten van woede en levendigheid; de anderen gaan voor, hijzelf is niet belangrijk en niet gerechtigd bevredigd te leven. In de film Jenseits der Stille, het verhaal van een meisje dat bij doofstomme ouders opgroeit en door de beperking van de communicatie telkens opnieuw niet begrepen wordt, is dit thema indrukwekkend in beeld gebracht.

Voorbeeld: Andrea

Een ander geval betreft Andrea Müller, een vrouw met grote twijfels aan zichzelf en een grote angst voor afwijzing. Ze beschrijft hoe ze als kind bijna iedere nacht door haar moeder wakker werd gemaakt en urenlang met haar over de gang heen en weer moest lopen om haar te ondersteunen tijdens haar hevige astma-aanvallen. Gevoelsmatig schommelde ze tussen panische angst om haar moeder en totale machteloosheid en woede om wat haar moeder haar aandeed. Haar moeder deed het voorkomen of haar nachtelijke wandelingetjes, zoals ze het bagatelliserend noemde, heel normaal waren, niets bijzonders. Andrea was hopeloos overbelast en kon niet meer bepalen wat waar was: haar sterke gevoelens of wat haar moeder haar wilde laten geloven: dat het allemaal niet zo erg was.

Andrea beschermde zichzelf door haar gevoelens te verloochenen. Tot op heden is ze niet in staat te bepalen of haar eigen waarnemingen kloppen of die van anderen. Op deze manier raakt ze gemakkelijk in conflict met andere mensen, want ze meent vaak te bespeuren dat achter de woorden en gebaren van anderen nog een verborgen boodschap meespeelt. Kan ze deze twijfel in het contact niet ophelderen of voelt ze zich door de ander niet begrepen, dan beleeft ze de machteloze hulpeloosheid uit haar kindertijd en trekt zich gekwetst terug. Ze houdt de innerlijke spanning dat ze niet weet wie ze kan vertrouwen niet uit en verbreekt het contact.

De verschillende vormen van uitbuiting houden natuurlijk verband met elkaar en in de realiteit is het onderscheid zelden zo exact als in de theoretische indeling. Die geeft echter een goed overzicht van de verschillende inhoudelijke kenmerken van emotionele uitbuiting.

Ik voel me op mijn ziel getrapt

Herken je jouw verhaal in een of meer van de voorbeelden? Wanneer je tegen obstakels aanloopt, is het altijd wijs om met een professional te praten. In Ik voel me op mijn ziel getrapt geeft psychologe Bärbel Wardetzki inzicht in hoe gevoelens van afwijzing en kwetsing werken, waar ze vandaan komen, en hoe je daar mee om kunt gaan.

Bestel jouw exemplaar voor €25.99 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder over afwijzingen en hoe daarmee om te gaan:

• Onverwerkte pijn voelt donker aan: uit je pijn stappen en in je kracht komen

• Schaamtevrij leven: dit is het belangrijkste ingrediënt

• De angst achter: wat zullen ze wel niet van me denken?

Het bericht Emotionele uitbuiting: wat is het en hoe kun je het herkennen? verscheen eerst op Inspirerend Leven.