Het is belangrijk dat je beseft dat levend verlies ook verlies is en dat rouwen dus mag.

Wat is levend verlies?

Levend verlies kun je op verschillende manieren ervaren. Zo ervaar je levend verlies bijvoorbeeld als:

• jijzelf of een naaste chronisch ziek is geworden of gehandicapt is geraakt;
• je kind gehandicapt geboren is;
• je zoon of dochter geen contact meer wil;
• ouders hun kind verstoten;
• je niet weet of een dierbare nog leeft
• je partner dement wordt of karakterverandering ondergaat door hersenletsel of een hersentumor.

Dit alles valt onder ‘levend verlies’ en is een vaak nog onderschatte bron van stil verdriet en innerlijk lijden. Een overeenkomst tussen de vele soorten van levend verlies is het blijvende leed dat wordt ervaren en het onbegrip dat je ervaart bij de mensen en systemen om je heen.

Voor de mensen om je heen wordt de situatie na verloop van tijd ‘gewoon’, maar voor jezelf is het mogelijk een dagelijkse worsteling. Levend verlies is een chronisch proces van afscheid nemen en je telkens opnieuw moeten verhouden tot een leven dat je je anders had voorgesteld.

Hoe ga je ermee om?

Er zijn zo veel soorten levend verlies en zo veel manieren om ermee om te gaan, dat ik in dit artikel nooit compleet kan zijn. Daarom laat ik de twee complementaire manieren van ermee dealen voor deze vorm van verliesverwerking in zijn algemeenheid de revue passeren.

Yang: wat je zelf kunt doen

Het is belangrijk dat de taken goed verdeeld zijn en dat je het leven zo (re)organiseert, dat je zelf voldoende aan bod komt, dat je niet te veel in je eentje draagt en dat je voldoende steun hebt. Als het jouw gezondheid betreft bestaat de yang-beweging uit knokken voor je herstel of om alles te doen wat in je vermogen ligt om verdere achteruitgang te stoppen.

In het algemeen zal de yang-actie bij levend verlies bestaan uit de dingen die je kunt doen en organiseren om jezelf in de processen en praktische zaken zo goed mogelijk te (laten) ondersteunen. Je omgeving zal zich mogelijk moeten aanpassen en wordt onwillekeurig onderdeel van het hele proces. Je zal dus offers van hen moeten vragen en ze zullen tijd vrij moeten maken om voor je te zorgen.

Yin: communiceer wat jij nodig hebt

Hierbij wordt meteen de yin kwaliteit belangrijk. Je zal moeten leren om je behoefte te voelen, deze serieus te nemen en te communiceren. Probeer op zo’n manier je behoefte te communiceren, dat je geen zware energie genereert (dus vanuit ‘je bezwaard voelen’), maar dat je heel bewust manieren verzint om je naasten te verrassen en te bedanken met kleine dingetjes die haalbaar voor je zijn. Je naasten voelen zich dan gezien en gewaardeerd en dat zal alles voor iedereen gemakkelijker maken.

Het rouwproces

Rouwen bij een levend verlies is vaak meer een proces van toelaten dan van loslaten. Het vraagt erom dat je je gevoelens, je gedachten en je behoeftes aanvaardt, ook als ze irreëel lijken.

Het is belangrijk dat je beseft dat levend verlies ook verlies is en dat rouwen dus mag. Wees je ervan bewust dat daar gevoelens bij horen die je misschien niet altijd meteen koppelt aan rouw. Vaak ontdek je pas waar het werkelijk om gaat wanneer je toelaat dat je voelt wat je voelt, zonder oordeel, zonder het te hoeven begrijpen en zonder het meteen te willen veranderen.

Wees zacht voor jezelf

Wees resoluut om niet in de slachtofferrol te vervallen. Wees daarbij zacht voor jezelf en dit is misschien wel het belangrijkste: zorg ervoor dat je gevoed blijft en innerlijk sterk. Maak tijd vrij voor dingen die je graag doet, die je een betere ‘vibe’ geven en dingen die je voeden, zoals natuur, creatieve expressie, muziek, hobby of sport.

Zorg dat je de praktische zaken zo goed mogelijk geregeld hebt. Daar hoort ook bij: het reserveren van kwaliteit-tijd voor jezelf en tijd voor ontspanning. Daarnaast is het van groot belang dat je jezelf leert te omarmen in je gevoelens en behoeftes, voorbij het slachtoffergevoel en dat je zacht en vriendelijk bent voor jezelf.

Besef dat humor, ontspanning en emotionele voeding het leven lichter maken en je draagkracht vergroten. Levend verlies vraagt op een bepaalde manier altijd aandacht en dus energie. Daarom is dit laatste nu extra van belang.

De Tao van verlies

'De Tao van verlies' van Conny Coppen is een liefdevolle, troostrijke en praktische gids voor het omgaan met verlies en rouw.

Bestel jouw exemplaar voor €24.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees ook deze artikelen van Conny Coppen:

• Tao en taoïsme: de eeuwenoude levensfilosofie achter de Chinese geneeskunde
• Chinese geneeskunde & verlies: zo helpen yin en yang je in moeilijke tijden
• Chinese geneeskunde & de Tao over verbroken liefdesrelatie: zo kun je er holistisch mee omgaan

Het bericht Chinese geneeskunde & levend verlies: rouwen om een leven dat je anders had voorgesteld verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Yin en yang kun je vertalen als vrouwelijk en mannelijk, maar het staat los van man en vrouw in die zin dat het kwaliteiten zijn die in ieder mens

Gezien vanuit de oeroude natuurwetenschap van het Taoïsme is er in – en onder – alles in het leven is de Tao werkzaam, dat is de onnoembare essentie van het leven en het is tegelijkertijd ook de weg ergens doorheen. Tao is onnoembaar en onkenbaar. Het is slecht door middel van het leven in en met de contrasten van het leven, dat we kunnen groeien in bewustzijn.

Wat is de betekenis van yin en yang?

Yin en Yang vertegenwoordigen de contrasten van het leven zoals vreugde en verdriet, ontvangen en weer moeten laten gaan. Zonder beide ervaringen naast elkaar zou je de waarde van het goede, fijne en mooie niet kennen. Je zou je er niet bewust van zijn. Je zou niet zoeken naar iets mooiers of beters. Je zou niet in beweging komen en dus ook niet groeien, je niet ontwikkelen. Het nare en verdrietige in ons leven – en met name ook verlies – heeft dus wel degelijk een belangrijke betekenis in het geheel van het leven.

Verliesverwerking met yin en yang

De weg door verliesverwerking heen is een dans tussen yin en yang. Er zijn twee tegengestelde manieren om met een situatie om te gaan, een yin-manier en een yang-manier. Ze zijn beide even belangrijk. De ene manier is niet beter dan de andere. Yin en yang kun je vertalen als vrouwelijk en mannelijk, maar het staat los van man en vrouw in die zin dat het kwaliteiten zijn die in ieder mens – man en vrouw – in balans moeten zijn. Je gaat gezond met iets om wanneer beide polen elkaar soepel afwisselen. Je systeem geeft dat meestal vanzelf aan.

Wat is yang?

Yang is het archetype van het mannelijke. Het is naar buiten gericht. Het staat voor een heldere diagnose en doelgerichte actie, dus nadenken, onderzoek doen, wetenschap, rationeel proberen te begrijpen, ordenen, structureren en doelgericht actie ondernemen.

Yang vertegenwoordigt onze verstandelijke, praktische kwaliteiten zoals iets willen begrijpen zodat je zinvol kunt handelen om verbetering of verlichting in een situatie te brengen. De linkerhersenhelft vertegenwoordigt het yang in ons. Deze hersenhelft staat bekend als zijnde verbonden met de rationele, analytische vermogens in de mens. De yang-natuur is relatief onrustig en ongeduldig.

Het voordeel van de yang-kwaliteit is dat je iets kunt doen, dat je het gevoel hebt dat je een zekere macht en controle hebt en dat je je dus niet zo machteloos hoeft te voelen. Het nadeel is dat het weinig warmte, compassie, aanwezigheid, geborgenheid, veiligheid en heling kan bieden.

De positieve kracht van yang bij verlies

De positieve kracht van yang bij verlies zit niet in het verwerken ervan maar in het zoeken van gezonde afleiding en in ‘doen wat moet worden gedaan’. Vanuit je yang-kwaliteit doe je wat je kunt doen om ondanks de mogelijke crisis toch in het leven actief blijven en om jezelf te helpen ‘hier goed doorheen te komen’, te zorgen dat de boel blijft draaien, dat er brood op de plank komt, de rekeningen betaald worden, de kinderen aandacht krijgen en dat je niet te diep in de put zakt.

Je denkt dus na over de situatie, je praat met anderen, je zoekt hulp en ondersteuning, je wilt begrijpen hoe het kwam, je verdooft of verdrukt je gevoel zo nodig en je probeert er het beste van te maken.

Bij verliesverwerking is de yang-kwaliteit soms ook nodig om jezelf of de ander liefdevol een ‘schop onder de kont’ geven zodat je niet blijft hangen in boosheid, slachtoffergevoelens of een depressie. Zodat je niet almaar blijft zeggen hoe moeilijk en onmogelijk het allemaal is of moedeloos en hulpeloos in bed blijft liggen. Die neiging heeft vrijwel iedereen weleens na een intense verlieservaring en daar is niets mis mee, dat hoort erbij. De yang-kracht is nodig om te zorgen dat je daar niet in blijft hangen.

De negatieve kracht van yang bij verlies

Wanneer de yang-kwaliteit dominant aanwezig is en blijft, kan het juist negatief werken. Het kan leiden tot oppervlakkigheid, onderdrukking van gevoelens en een oordelende, bepalende levenshouding. Er is vrijwel geen ruimte voor echte verwerking waardoor het probleem onderhuids – en dus onbewust – probleem blijft geven.

Praten over je gevoelens en over wat je is overkomen is een belangrijk onderdeel van de verwerking, maar wanneer je dat blijft doen en je dit niet afwisselt met de gezonde yin-aanwezigheid, dan breng je jouw leven – en dat van je naasten – uiteindelijk in een negatieve spiraal.

In haar negatieve vorm kan de yang-kracht leiden tot verklaringen waarin je onbedoeld met de vinger wijst naar de situatie en/of naar de ander. De kans is dan groot dat jouw energie naar de ander gaat of naar de situatie die de ellende veroorzaakte en dat brengt geen heling, soms zelfs integendeel. Het voedt gevoelens van machteloosheid en slachtofferschap en daarmee voedt je onbedoeld boosheid, machteloosheid en strijd. Die delen van jou die eigenlijk liefde, troost, geruststelling en heling en verbinding verlangen blijven dan eenzaam en buiten beeld en wanneer dat gebeurt is de kans groot dat ze onderhuids gaan en dus ongemerkt je lichaam of leven verzieken.

Ervaar je regelmatig boosheid, verzet, projectie of ben je geneigd om te vechten voor of tegen iets wat nu moeilijk is, dan zit je in de yang-pool. Daar is dus niks mis mee, tenzij je erin blijft hangen of het te overheersend is. Je merkt zelf dat je hier niet echt mee opschiet en dan is het belangrijk dat je de beweging naar de yin-kwaliteit gaat maken. Die zal je verder helpen.

Wat is yin?

Yin is het archetype van het vrouwelijke. Het is naar binnen gericht en staat voor voelen, verbinding, intuïtie en woordeloos verstaan. Het is verbonden met je rechterhersenhelft, die bekendstaat als je intuïtieve, voelende, creatieve kant. Overgave en aanvaarding zijn twee belangrijke kwaliteiten van yin, evenals het vermogen om aanwezig te zijn met wat er is, liefdevol, zonder oordeel en geduldig.

De positieve kracht van yin bij verlies

In haar meest positieve vorm is yin het anker in de storm, rustig en bezonnen. Vanuit die kwaliteit ben je in staat om jezelf of een ander met volle aandacht nabij te zijn. Er is dan vanzelf warmte, nabijheid en verbinding voelbaar. Je bent niet uit op iets helen of bereiken en juist daarom voelt het zo helend en troostend.

De rust en nabijheid creëren het gevoel van een veilige – niet oordelende – bedding. Daardoor openen en ontspannen lichaam en geest zich waardoor het leven vrijer zal stromen. Als het leven vrijer stroomt, stromen vanzelf ook je zelfhelende vermogen, je oplossende vermogen en je creatieve bron. Je weet dat je weet. Je vertrouwen groeit. Het leven wordt aangenamer, ondanks je zorgen, verdriet, pijn of ongemak.

Potentieel gevaar van overheersende yin

De yin-kwaliteit wordt negatief wanneer je lethargisch wordt, niet meer in beweging komt, niets meer onderneemt of alleen maar met je gevoelens bezig bent. Gevoelens gaan met je op de loop en je mist het relativeringsvermogen, de discipline en rationele kracht (yang-kracht) die je structuur en richting geeft en die je uit de put trekt.

Hoe kun je dit oplossen?

Soms is het helemaal oké en gewoon een onderdeel van rouw wanneer je verdrietig bent, lood in je schoenen voelt en het liefst in je hol blijft. Wanneer je echter langdurig depressief of passief geworden bent in reactie op de situatie, of wanneer je blijft hangen in almaar herhalende gedachten of beelden, dan is het belangrijk dat je in beweging komt, letterlijk en figuurlijk. Je hebt dan de yang-kracht nodig en soms betekent dit dat je hulp nodig hebt van een ander, want vanuit overheersende yin kun je vastraken in je verwerkingsproces en het ligt nu eenmaal niet in de aard van de yin om actie te ondernemen. Soms heb je een ander nodig die even de stok achter je deur wil zijn, die je verleidt om mee te gaan naar buiten, dingen te ondernemen, iemand die afleiding brengt of je helpt om de nodige taken te doen.

Fragment uit: Tao van verlies

De Tao van verlies

'De Tao van verlies' van Conny Coppen is een liefdevolle, troostrijke en praktische gids voor het omgaan met verlies en rouw.

Bestel jouw exemplaar voor €24.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees verder over yin en yang:

• Burn-out: verstoorde energiebalans tussen yin en yang gezien vanuit de Chinese Geneeskunde
• Ben je vaak moe? Hoe yin-energie hierbij helend kan werken
• Balans vinden tussen mannelijke (yang) en vrouwelijke (yin) energie bij burn-out

Het bericht Chinese geneeskunde & verlies: zo helpen yin en yang je in moeilijke tijden verscheen eerst op Inspirerend Leven.

Niemand komt ons redden. De redder komt van binnenuit. Jij en ik moeten het doen en we kunnen het.

In onze westerse cultuur en welvaartstaat is het accent komen te liggen op succes, materie en maakbaarheid. Wanneer je te maken krijgt met een belangrijk verlies, ervaar je dat het leven allesbehalve maakbaar is. Er valt nu niets te fiksen en je hebt andere dingen nodig dan louter materieel succes.

Maar wie of wat geeft je houvast in een cultuur van ‘niet stilstaan, niet voelen, maar doorgaan’ en met ouders die geleerd hebben op hun tanden te bijten, nergens over te praten en flink te zijn om het maar vol te houden?

De nieuwe opdracht van deze tijd

Pas in het huidige tijdperk is er collectief meer ruimte om deze dingen echt aan te gaan. Dat heeft met de tijdsgeest te maken en daarmee met het groeiende bewustzijn dat het belangrijk is om te zijn wie je in wezen bent en je naar je eigen beste vermogen te ontwikkelen.

Pas in deze tijd groeit het besef dat de Tao – je eigen unieke weg – belangrijk is, want als je kunt zijn wie je in wezen bent stroomt je liefde, stromen je talenten, ben je in verbinding met een innerlijk weten dat leiding en richting geeft. Je ervaart dan dat je leven waardevol is, ook al kom je uitdagingen tegen, en last but not least: je ervaart dat jij een waardevol capabel mens bent, gewoon zoals je bent. Ook als je verdriet hebt, ook als je hulp nodig hebt.

In deze tijd is het meer en meer van belang om te leren luisteren naar je eigen diepste innerlijk en het diepere weten vanbinnen, dat je wordt ingegeven door je gevoelens en je emoties. Je mag je gevoelens dus leren omarmen, beschouwen en verstaan. En als je die weg durft te gaan, ben je daarin in zeker zin een pionier en bots je natuurlijk tegen weerstanden, onbegrip, angsten, oordelen en patronen aan van generaties die het heel anders moesten doen.

Een cruciale tijd

Laat je niet ontmoedigen, gebruik deze goedbedoelde tegenkrachten om je ‘spier’ van bewustzijn, mededogen en helderheid sterker te maken, want dat is de opdracht in het metaalelement: verhelderen, uitzuiveren, het goud eruit halen en zo innerlijk sterk, wijs en vrij worden.

Dit is een cruciale tijd met daarin de belofte van vervulling van de collectieve gebeden voor een wereld van vrede, harmonie en verbondenheid. Zodra ik dit zeg voel ik het cynisme, voortkomend uit alle leed dat er is en was, want hoewel lijden, oorlog en op de vlucht moeten gaan van alle tijden zijn, lijkt het in deze tijd erger en massaler dan ooit. Velen staan op het punt om de hoop en de moed op te geven.

Via, sociale media, internet, kranten en tv krijgen we het lijden van de hele wereld op ons bordje. Je ontkomt er bijna niet meer aan. Je moet er iets mee. Hetzelfde met onze aarde, de mensen, dieren en kinderen die misbruikt, vervuild en uitgeput zijn, evenals onze eigen lichamen. Nooit eerder waren zo veel mensen moe, hebben ze een burn-out, zijn ze eenzaam en levensmoe.

Collectief stervensproces

Voor mij is deze tijd de bodem, het keerpunt en een mogelijke poort naar bevrijding, heling en een fundamentele verandering ten goede. We gaan als het ware collectief door een stervensproces: het oude valt uiteen en het nieuwe is er nog niet. In dat proces komen we al onze angsten en patronen tegen en hebben we de keuze: steken we het hoofd in het zand, laten we ons ego overheersen of kiezen we voor de weg van overgave en vertrouwen? Zoals het in je individuele leven kan zijn, zo is het nu ook collectief: erop of eronder.

Individueel geldt: of je zult nog dieper vastraken in je ego-zelf met al zijn structuren van controle die alleen maar een liefdeloze wereld van afgescheidenheid creëren, of je gaat door een fundamentele transformatie – een soort alchemistisch proces – waarin het zware (lood) omgesmolten wordt tot goud, via het vuur dat brandt in je hart.

Collectief is de vraag: vinden voldoende mensen de weg van het hoofd naar het hart, van dominantie van het ego-zelf (geleid door egoïstische wereldmachten) naar de wijze innerlijke leiding vanuit het hogere zelf (het Licht als ‘overheid’)? Het individuele bewustzijn staat niet los van hoe het zich in de buitenwereld ontwikkelt.

Luister je naar uiterlijke of je innerlijke leiding?

Geven we de grootste schreeuwers (dus de grootste ego’s oftewel het kleine ik) de leiding of wordt het goddelijke in ons mensen leidend, die stille stem die verlangend wacht om door jou en mij gehoord te worden, zodat we eindelijk die wereld creëren waarnaar onze ouders, voorouders en ook wijzelf al zo lang verlangen?

Ik ben ervan overtuigd dat jij meer kunt betekenen dan je denkt. Er ligt een enorm potentieel in jou en mij en het is hoog tijd dat dit vrijkomt en gaat meebouwen aan een nieuwe wereld waarvan we al zo lang dromen. De tijd is er rijp voor.

Het langverwachte moment is nu

Ons collectief – dus onze aarde en met haar de hele mensheid – gaat in dit tijdperk kosmisch gezien door een fase van het metaalelement, hetgeen betekent dat een cyclus van vele tienduizenden jaren tot een einde komt. Ik ga daar nu verder niet op in, maar vele heilige schriften verhalen erover, indianen en andere oude volken van over de hele wereld voorspellen het al eeuwen: dit is de tijd waarop we gewacht hebben. Niemand komt ons redden. De redder komt van binnenuit. Jij en ik moeten het doen en we kunnen het. Hoe groot de tegenkrachten ook zijn, het goddelijke potentieel dat in ieder mens wacht op bevrijding maakt het onmogelijke mogelijk.

In mijn leven heb ik geleerd dat ik de tegenkrachten nodig heb om mijn kracht tevoorschijn te laten komen, om sterk te worden, bewust en innerlijk vrij. Dat is ook de kern van wat de Tao ons leert. Daarvoor dient de ervaring van de polariteit. Het is in je eigen hart, in de liefde en niet in de laatste plaats ook de zelfzorg annex eigenliefde waar je de poort vindt naar de eenheid en daarmee naar dat goddelijke potentieel.

Licht in het donker

Het is door de polariteiten heen dat je kunt groeien en alleen door ook de diepste pijn toe te laten kom je bij de ervaring van de hoogste liefde, de allesomvattende liefde die – net zoals de Tao – onnoembaar is. Je kunt ‘naar de hemel’ willen gaan omdat je de hel wilt ontlopen. Je kunt dan ook wel een stukje hemel ervaren, maar vroeg of laat val je terug op de harde bodem. Waar het volgens mij echt om draait is de vraag: hoe breng ik ‘de hemel’ hier? Hoe breng ik het licht in het donker, in mijn eigen donker en dat van anderen?

Verlies nodigt je uit om het antwoord op die vraag stap voor stap te gaan (be)leven. Verdriet volledig toelaten en ervaren, verscheurt en vernietigt je. Het is haast geen doen, het is beangstigend sterk en verwoestend, maar wat het vernietigt en verwoest is in feite niet jou: het is het kleine ik, het ego dat overal grip op wil hebben en de boel onder controle wil houden en daarmee alleen maar het leven indamt en verarmt.

Jouw belangrijke rol

Het licht op aarde brengen betekent: je licht, je liefde, je zorg, je innerlijke weten, je compassie en je geduld in het duister van je eigen bestaan brengen; dus in je pijn, in je onvermogen, in je ‘klein’ zijn, je menselijkheid. Je liefde dus precies daar brengen waar je het liefste hard weg loopt. Wanneer je daar liefde hebt leren brengen, wanneer je jezelf met onvoorwaardelijk liefde en zorg kunt omhullen, maakt dat zowel bescheiden als uitermate krachtig. Dan weet je dat je niets meer bent dan een ander; je bent net zo kwetsbaar, net zo menselijk en tegelijkertijd is je innerlijke licht bevrijd waardoor je een baken wordt voor anderen.

Ieder mens die in zichzelf de weg terugvindt van strijd naar overgave, van hoofd naar hart, van haat naar liefde en van ziek naar heel, is een stap vooruit voor de hele mensheid. Hoe meer schapen er over de dam zijn, des te makkelijker de rest volgt. Het is een pad dat onaantrekkelijk is, maar misschien is het wel het enige pad dat ons naar de beloofde nieuwe aarde kan leiden.

Mijn wens voor de mensheid

Ik wil dat de ander zich groot gaat voelen, goed en capabel. Want dat is wat ieder mens in essentie ook is: ieder levend wezen is een kind van de Schepper, hoe je die/dat ook wilt noemen. Ik hoop dat dit schrijven daaraan mag bijdragen.

Het is mijn diepe hoop en wens dat we met elkaar – en ieder in ons eigen leven – het tij gaan keren. Het is de diepste reden dat ik De Tao van verlies schreef want van kinds af aan heb ik het lijden van de wereld gevoeld als het mijne en daarmee het verlangen om een steentje te mogen bijdragen aan haar verlossing en bevrijding. Dat die weg door je eigen verlossing en bevrijding heen moet gaan, heeft het leven me met vallen en opstaan, met pijn en moeite geleerd. Ik ben er dankbaar voor.

Fragment uit: De Tao van verlies

De Tao van verlies

'De Tao van verlies' van Conny Coppen is een liefdevolle, troostrijke en praktische gids voor het omgaan met verlies en rouw.

Bestel jouw exemplaar voor €24.50 met gratis verzending Bestel nu

Je bestelt bij

Lees ook deze artikelen van Conny Coppen:

• Komt het nog goed met de wereld? Wijsheid om roerige tijden door te komen
• Oude emoties onderdrukken kost energie: wanneer heb je iets écht verwerkt?
• Vastzittende energie en chronische ontstekingen gezien vanuit de Chinese geneeskunde

Het bericht De boodschap uit oude culturen over de chaos op aarde: dit is de tijd waarop we gewacht hebben verscheen eerst op Inspirerend Leven.