Home Bewustzijn Hoe woorden je kunnen helpen in je rouw om je geliefde huisdier

Hoe woorden je kunnen helpen in je rouw om je geliefde huisdier

Door redacteur

Het moment van afscheid nemen van een huisdier is zwaar, zeker in deze tijd waarin onze dieren een volwaardig lid van het gezin zijn geworden. Door bijvoorbeeld het inzetten van rituelen, goed voor jezelf te zorgen en je kinderen goed te begeleiden maak je het niet makkelijker, maar wel draaglijker. Gary Kowalski geeft in Afscheid van je huisdier hartverwarmende en helende tips om om te gaan met rouw om je beste maatje. In dit artikel lees je meer hoe woorden je kunnen helpen in je rouw om je geliefde huisdier.

De kracht van woorden

In de jaren dat ik dominee ben, heb ik tijdens herdenkingen vele lofredes uitgesproken. Een van de moeilijkste en een van de meest helende was die voor mijn eigen grootvader. Omdat we zo hecht waren, was ik overweldigd door emoties. Ik moest tijdens zijn herdenkingsdienst een paar keer pauzeren voordat ik weer verder kon spreken. Maar toen ik op het punt stond te gaan huilen, voelde ik ook iets dat merkwaardig veel op euforie leek. Ik ervoer een intens gevoel van dankbaarheid en vreugde voor de band die we hadden. Door die gebeurtenis heb ik gemerkt hoe transformatief het gesproken woord kan zijn. Door de liefde in jezelf een stem te geven, breng je die tot leven en krijgt ze kracht: een kracht die zelfs sterker is dan de dood.

Een goed woord schrijven voor je dierbare

Meestal raad ik rouwende mensen aan om gebruik te maken van de kracht van woorden, door een eulogie (loflied) te schrijven voor hun dierbare. Het woord ‘eulogie ’ betekent ‘goed woord’: je haalt er de goede eigenschappen in aan die de ander memorabel hebben gemaakt, de moeite waard om van te houden. In het geval van een dier kan een eulogie bijvoorbeeld een brief, een gedicht of een memoire zijn dat ingaat op de eigenschappen die het zo vertederend maakten, of zo’n bijzondere persoonlijkheid.

Natuurlijk zijn woorden nooit toereikend om het leven van een ander samen te vatten. Een driedimensionaal wezen kan nooit worden teruggebracht tot het tweedimensionale oppervlak van een geschreven bladzijde. Maar door te proberen onder woorden te brengen wat een dier zo beminnelijk en uniek maakte, kun je subtiele details ontdekken waar je het eerder niet over had of die je niet zo enorm waardeerde. Ik heb tientallen eulogieën geschreven en het is altijd een moeilijke taak. Maar wanneer ik erin slaag de essentie te vatten van iemand die gestorven is, is dat een van de meest bevredigende dingen die ik als predikant doe: het is hard werken, maar het geeft voldoening. Ik weet dat mijn woorden verschil hebben gemaakt.

De voordelen van het schrijven

Het toevertrouwen van woorden aan papier heeft veel voordelen. Al schrijvend komen er vele herinneringen boven. Tegelijkertijd maak je een blijvend aandenken voor de toekomst dat samen met foto’s, pootafdrukken en andere souvenirs na verloop van jaren alleen maar meer waard wordt. Het hardop lezen van woorden dient ook een doel. Het vergroot de impact ervan en door de zintuigen aan te spreken (het vormen van de lettergrepen met je tong en het horen van het timbre van je eigen stem in je eigen oor) wordt de betekenis ervan in je bewustzijn gegrift.

Elke eulogie heeft een begin, midden en eind en in dat opzicht lijkt het op het leven zelf. Het schrijfproces dwingt je om te focussen op de hoofdlijnen en naar belangrijke details te zoeken. Wat waren de hoogtepunten van het leven dat je in herinnering haalt? Welke verschil heeft dit dier gemaakt in je leven? Een ervaring omvormen tot een verhaal is een van de manieren waarop we ons leven kunnen begrijpen en zin geven aan het bestaan. Breng je je verhalen tot een goed einde, dan kun je ook afsluiten wanneer je met de dood wordt geconfronteerd. Het levende manuscript dat ooit een werk-in-uitvoering was, is nu definitief klaar. Niet alleen is er een leven voorbij: er is ook een verhaal voltooid.

Beroemde lofliederen op huisdieren

Veel beroemde schrijvers hebben lofliederen op hun huisdieren geschreven, zoals D.H. Lawrence (Rex), James Thurber (Snapshot of a dog), May Sarton (The Fur Person) en E.B. White (wiens necrologie voor zijn hond Daisy besluit met ‘Ze stierf terwijl ze het leven opsnuffelde, en daarvan genoot’). Toneelschrijver Eugene O’Neill stelde zich in zijn ‘Last Will and Testament of an Extremely Distinguished Dog’ een laatste rustplaats voor zijn Dalmatiër Solverdene voor:

Waar er elk zalig uur een maaltijd is, waar er op lange
avonden wel een miljoen haarden zijn waarin houtblokken
eeuwig branden en waar je lekker voor kunt gaan
liggen, in de vlammen kunt staren, weg kunt doezelen en
dromen, en terug kunt denken aan die goede oude dagen
op aarde, en aan de liefde van je baasje en vrouwtje.

Ook dichters hebben lofliederen gemaakt voor hun huisdieren. Lord Byron’s eerbetoon aan zijn newfoundlander, Boatswain, staat gegrift op een monument in Newstead Abby, Engeland:

Vlakbij deze plek
zijn de stoffelijke resten gebracht
van iemand die mooi was maar niet ijdel,
sterk was maar niet bruut,
moedig was maar niet wild,
alle deugden van de mens bezat maar niet de slechte
eigenschappen …
Om een vriend te herinneren blijft deze steen hier staan
ik kende er maar één, en hij ligt hier.

Herinnering aan een bruin-witte cavia

Maar je hoeft geen bestsellerauteur te zijn of een meesterlijk stilist om een zinvol in memoriam te maken. Mijn collega-dominee, de eerwaarde Elizabeth Tarbox, schreef de volgende, attente eulogie waarin zowel het verdriet als de behoefte aan reflectie wordt geuit die je kunt voelen wanneer een goede vriend sterft. Ik bewonder haar werk al jaren en knipte daarom dit stukje uit de nieuwsbrief van haar kerk. Het laat namelijk zien hoeveel je kunt oproepen met een paar goedgekozen woorden.

Natalie was een bruin-witte cavia met een mooi snoetje en een te grote maag. Ze deelde haar leven met ons, accepteerde onze liefde en zorg, knabbelde elegant aan spinazie en paardenbloemen en kwijlde al zodra ze aardbeien rook. Natalie koesterde haar vriendje Frank, en we mochten haar jonkies aaien. Ze heeft ons vergeven toen we die weggaven.
Toen Natalie ziek werd, gingen we met haar naar de dierenarts. Die zei dat ze niet meer beter zou worden, dus maakten we de keuze die wij, menselijke dieren, ons veroorloven en we vroegen de arts haar te laten inslapen. Maar Natalie sliep niet. Ze lag in mijn schoot en rilde, en zuchtte, en het leven dat ze zo gul met ons had gedeeld, gleed uit haar kleine, ronde lijfje. Ze was dood.
En ik bedacht me hoe vreemd het is dat dit kleine diertje me zo kon ontroeren en dat dit kleine leventje, dat niet langer had geduurd dan vijf jaar, me zo kon laten worstelen met mijn geweten over het recht van mensen om over dieren te beslissen. Wat vreemd dat dit levenloze, harige wezentje, wier lijfje nu stil was, me tot tranen kon roeren.
Ik had een cavia gepersonifieerd. Ik had haar een plaats en waardigheid in mijn huis gegeven. Door mijn liefde had ik haar op een of andere manier verheven tot iets dat meer was dan een knaagdier. Op haar beurt had zij mij waardigheid geschonken door mijn zorg te aanvaarden. Ze had schoonheid in ons huis gebracht en had emoties in mij aangeroerd die ik graag heb: liefde en het verlangen te koesteren. Ze had me vertrouwd en had mij daarmee vertrouwenswaardig gemaakt.

Het is opmerkelijk dat zo’n klein wezentje zoiets groots in onze geest kan oproepen. Misschien is het wel zo dat hoe kleiner of afhankelijker een ander wezen is, des te groter onze bijbehorende verantwoordelijkheden worden. Omdat ze onwetend zijn, kunnen dieren ons helpen wijzer te worden. Waar zij zorgeloos zijn, kunnen ze ons juist zorgzamer maken.

Maakt het zorgen voor een dier je menselijker?

Als ouder weet ik dat het hebben van kinderen een van de dingen is die mij heeft geholpen volwassener te worden. Als eigenaar van een huisdier denk ik dat het zorgen voor een dier een van de dingen is die mij menselijker heeft gemaakt. Dominee Tarbox besluit haar eerbetoon aan Natalie met het volgende gebed, dat voor elk levend wezen kan gelden:

Grote God, maak ons vrienden van de dieren. Maak ons tot verantwoordelijke medebewoners van deze vruchtbare planeet. Laat ons groothartig zijn in onze omgang met dieren, laat ons onze macht gebruiken met compassie en ruwheid vermijden, laat ons de dieren nooit vernederen, laat ons nooit hun vlees of huid verspillen om er zelf mooier uit te zien, laat ons hun recht respecteren op een goed leven in hun eigen habitat. Laat ons in elke omgang met dieren onthouden dat alle leven mysterieus, kostbaar en door God gegeven is, en dat we ons geëerd en gezegend mogen weten door hun aanwezigheid onder ons.

Verdient dat niet een ‘Amen’? Met woorden als deze bevestigen we de heiligheid van het leven, zelfs in de aanwezigheid van de dood. We uiten onze dankbaarheid voor het geschenk dat onze tijd op aarde is. Zoals de mystieke schrijver Meester Eckhart ons liet weten dat als het enige gebed dat we ooit zouden uitspreken ‘Dank je wel’ was, dit al genoeg zou zijn.

Woorden zijn creatief. Ze kunnen motiveren, kastijden, heilig verklaren en verzoenen. Ze beschrijven niet alleen de werkelijkheid maar kunnen die ook veranderen. We weten allemaal dat woorden iemand kunnen kwetsen. Waarom zouden ze niet ook de capaciteit hebben onze wereld te helen en te transformeren? Oprecht uitgesproken brengen woorden ons dichter bij een plek waar heelheid en vrede heerst.

Boekentip Inspirerend leven: Afscheid van je huisdier

Wil je meer lezen over afscheid nemen van je huisdier? Ben je benieuwd naar meer helende, troostende inzichten over leven en dood rondom je maatje? Dan is Afscheid van je huisdier een aanrader. Een troostend en liefdevol boek voor wie een dier in zijn of haar hart heeft gesloten.

Laat een bericht achter