Home Nieuws De overgang: waarom grootmoeders zo belangrijk zijn in de evolutie

De overgang: waarom grootmoeders zo belangrijk zijn in de evolutie

Door Anouschka van Wettum

Het is de Week van de Overgang: tijd om meer aandacht te besteden aan deze bijzondere tijd waar alle vrouwen mee te maken krijgen. Gisteren lazen we dat volgens Lisette Thooft de overgang een spirituele dimensie heeft: Door de overgang vind je jezelf, waardoor je leven beter, dieper en gelukkiger dan ooit wordt. Ook gaf ze 5 tips hoe je het meeste uit je overgang kunt halen. (Hier kun je het artikel lezen.) Maar waarom gaan vrouwen eigenlijk in de overgang?

Het belang van oma’s in de evolutie

In Ondergeschikt van wetenschapsjournaliste Angela Saini kwamen we een wel heel bijzondere wetenschappelijke verklaring tegen: de ‘grootmoeder hypothese’. Zij laat zien dat er bewijs is dat dankzij onze oergrootmoeders die niet meer bezig waren met voortplanten, de mens voor het eerst uit Afrika kon wegtrekken om zich over de aarde te verspreiden. Zou de overgang een belangrijke rol kunnen hebben gespeeld in onze evolutie als mens? Wij mogen een deel uit Angela Saini’s Ondergeschikt delen in het kader van de Week van de Overgang.

De oude vrouw in de geschiedenis

In sprookjes werden vrouwen die geen kinderen meer konden krijgen, afgeschilderd als nutteloze, krankzinnige ouwe wijven. Ze waren heksen die giftige appels uitdeelden, in peperkoekhuisjes woonden en onschuldige kinderen vermoordden. Als we verder teruggaan in de tijd werden ze ook letterlijk als heksen behandeld: tijdens de heksenprocessen van Salem in 1692 werden zestien vrouwen ter dood gebracht of stier­ven in gevangenschap, en voor zover wij weten hadden minstens dertien van hen de menopauze achter de rug.

Als vruchtbaarheid voor jeugd en gezondheid stond, zo dacht men toen, dan was onvruchtbaarheid precies het tegenovergestelde. Het hele vrouw-zijn werd daarmee uitgevaagd. Daardoor veranderde de vrouw in iets anders. En dat zag je terug in de manier waarop oudere vrouwen werden behandeld, met name door de wetenschap en de medische professie.

Waarom de meeste diersoorten overlijden vòòr de overgang

Als zich bij de mens een belangrijk fenomeen voordoet, zoals de menopauze, vinden we dat bijna altijd ook terug bij andere dier­soorten. En dan vooral bij onze familieden de primaten, zoals de chimpansees en andere grote mensapen. Maar voor de menopauze gaat dat niet op. Bij bijna alle andere diersoorten overlijdt het vrouwtje al voordat ze onvruchtbaar wordt.

De reden hiervoor lijkt te zijn dat wij, en met ons alle andere diersoorten, heel weinig lichamelijke kenmerken bezitten die door de evolutie niet zijn ontdaan van onnodige eigenschappen, zodat ze beter aan hun doel beantwoorden. We zijn door de natuur ge­stroomlijnd en hebben de kenmerken die we niet nodig hebben al lang geleden afgedankt en de kenmerken die we wel nodig hebben verbeterd en verfijnd.

Levensduur lijkt een van die kenmerken te zijn. Dieren leven meestal lang genoeg om nakomelingen te krijgen en die te zien opgroeien, en daarna gaan ze dood. Als je je niet meer kunt voortplanten en je je genen niet langer doorgeeft aan de volgende generatie dan trekt de natuur, hoe hard dat ook klinkt, zich verder niets meer van je aan. Als je die logica doortrekt zouden mensenvrouwen na de menopauze niet meer moeten leven. Volgens die meedogenloze maatstaf zouden mijn moeder en alle andere vrouwen die de menopauze achter de rug hebben, dood moeten zijn.

De grootmoederhypothese: de overgang maakt nuttige vrouwen

Maar ze zijn er nog allemaal. Sterker nog, ze leven gemiddeld langer dan mannen. De grootmoederhypothese werpt een heel nieuw licht op de menopauze en doet vermoeden dat er niet zomaar een biologische schakelaar wordt omgezet of dat die een vloek is van de ouderdom, maar dat het een duidelijk evolutionair doel dient. Het beeld van het nutteloze ouwe wijf is vervangen door dat van een nuttige vrouw. In plaats van de gemeenschap tot last te zijn en zich terug te trekken, speelt ze een heel belangrijke rol. Ze ondersteunt haar familie. We hebben haar zelfs zo hard nodig dat het feit dat ze bestaat daar misschien wel het levende bewijs van is.

In een andere versie van onze geschiedenis waren de oergrootmoeders niet alleen de stuwende kracht in hun familie, maar fungeerden zij ook als vehikel voor de enorme veranderingen die plaatsvonden toen de mens voor het eerst uit Afrika wegtrok en zich over de hele aarde verspreidde. Hun leeftijd was voor hen geen belemmering om hun kracht te laten gelden.

Dankzij deze hardwerkende vrouwen werd alles mogelijk.

Ondergeschikt van Angela Saini

Ben je benieuwd naar het hele verhaal over waarom grootmoeders zo belangrijk waren voor de evolutie? Dat lees je in Ondergeschikt van Angela Saini. Je kunt jouw exemplaar bestellen bij onze webshop Boekenwereld.com voor € 19,99 met gratis verzendkosten.


 

Leave a Comment