Home Bewustzijn Chronotypes: ben jij een ochtend- of een avondmens?

Chronotypes: ben jij een ochtend- of een avondmens?

Door redacteur
chronotypes

Schrik jij elke ochtend als je wekker gaat, verlopen je ochtenden moeizaam en ben je ’s avonds het meest productief? Of heb je juist geen wekker nodig, spring je uit jezelf uit bed en begin je direct vol energie met een stralend humeur aan je dag? Dit heeft te maken met welk chronotype je bent. Lees hier welke chronotypes er zijn, wat de gevolgen van structureel slapen en werken buiten je natuurlijke ritme zijn en hoe je je biologische klok kunt beïnvloeden.

De drie chronotypes

Welk chronotype je bent ligt vast in je genen. Je biologische klok bestaat uit twee gebieden met zenuwcellen ter grootte van een speldenknop en bevindt zich op de plek waar je oogzenuwen elkaar kruizen. Een logische plek, aangezien je interne klok wordt beïnvloedt door het licht dat in je ogen binnenkomt. Je biologische klok stuurt niet alleen je slaap- en waakritme aan. Je dagelijkse manier van functioneren (dus ook je temperatuur, stofwisseling en concentratie) wordt hierdoor beïnvloed.

Er zijn grofweg drie verschillende chronotypes:

  • Vroege vogels die uit zichzelf vroeg wakker worden, in de ochtend goed functioneren en graag vroeg gaan slapen. In de Engelse wetenschappelijke literatuur worden deze vroege vogels ook wel larks, oftewel leeuweriken, genoemd.
  • Avondmensen die laat wakker worden, zich ’s avonds het best voelen en laat naar bed gaan. Zij staan bekend als nightowls (nachtuilen) in de Engelse wetenschappelijke literatuur.
  • Het Intermediaire chronotype dat er tussenin hangt. Hier wordt geen leuke vogelnaam voor gebruikt.

Het wordt eigenlijk pas na je twintigste echt duidelijk welk type jij bent. Kleine kinderen hebben dit namelijk nog niet ontwikkeld en veel pubers zijn, door hun brein dat in ontwikkeling is, avondmensen. Ook blijkt dat er binnen de chronotypes tussen mannen en vrouwen. Zo zijn mannen gemiddeld een later chronotype en gaan zij later naar bed en staan ze later op, ongeacht welk type ze zijn. Wanneer we ouder worden, beginnen we echter allemaal wat meer op vroege vogels te lijken. Ook verdwijnen dan de verschillen tussen man en vrouw.

Een sociale jetlag

Structureel slapen en werken buiten je natuurlijk ritme kan tot gevolg hebben dat je je brak voelt, kampt met concentratieproblemen of een lagere reactiesnelheid hebt. Deze verschijnselen, die ontstaan doordat de maatschappij ons een bepaald ritme oplegt, lijken op die van een jetlag. Vandaar dat de term ‘sociale jetlag’ gebruikt wordt om deze gevolgen samen te vatten.

Een sociale jetlag kan echter ook verder gaan dan je alleen maar brak voelen. Zo heb je misschien te maken met slapeloosheid of depressie. Ook kunnen er op de lange termijn andere gezondheidsklachten ontstaan. Daarnaast zorgt een slaaptekort en het slapen buiten je eigen ritme voor een rommeligere stofwisseling.

Om deze redenen pleiten sommige wetenschappers voor een aantal maatregelen ten gunste van avondmensen. Onze maatschappij is namelijk vooral ingesteld op de vroege vogels onder ons. Voorbeelden van maatregelen zijn het afschaffen van de zomertijd en het aanpassen van werk- en schooltijden aan de hand van je chronotype.

China: een voorbeeld op het gebied van bioritmen en kloktijden

China is een interessant voorbeeld om naar te kijken aangezien ze hier anders omgaan met bioritmen en kloktijden. Zo lopen alle klokken in China gelijk, ook als is het land zo groot dat het zich over vier tijdszones uitstrekt. De chinezen hebben het zo geregeld dat toch iedereen met licht op kan staan, door in verschillende tijdszones verschillende startijden aan te houden voor bedrijven en scholen. In het oosten komt de zon namelijk veel eerder op dan in het westen.

Dit laat zien dat er dus gekozen kan worden voor een begintijd waarop het grootste deel van de bevolking het best functioneert. Martha Merrow, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit van Groningen, pleit er dan ook voor om middelbare scholen later te laten starten. Pubers hebben namelijk vaak een avondritme en hebben bovendien veel uren slaap nodig per nacht.

Je biologische klok beïnvloeden

Ben je een avondmens, slaap en werk je buiten je natuurlijke ritme en heb je daardoor last van een sociale jetlag? Het is mogelijk om de gevolgen hiervan te verkleinen door je biologische klok te beïnvloeden. De volgende tips kunnen je daarbij helpen.

  • Zoek in de ochtend de buitenlucht op. Fysieke activiteit in de ochtend is nog beter.
  • Probeer van een vroeg ritme een gewoonte te maken en houd dit vol. Het is het beste om ook in de weekenden vroeg op te staan en naar buiten te gaan.
  • Drink minimaal zes uur voor je wilt gaan slapen geen koffie meer. Avondtypes zijn vaak namelijk gevoeliger voor cafeïne.
  • Kijk minstens een uur voor je bedtijd niet meer op een scherm. Late chronotypes zijn gevoeliger voor blauw licht.

Misschien dat deze tips je kunnen helpen zolang we het nog moeten doen met ons huidige systeem van bioritmen en kloktijden.

Boekentip: Van dit boek ga je beter slapen

Wil jij meer weten over hoe je je nachtrust kunt verbeteren? Dan raden we je Van dit boek ga je beter slapen van Catelijne Elzes & Deborah Freriks aan. Zij speurden wereldwijd naar wetenschappelijk bewezen remedies tegen het wakker liggen en doen verslag van alles wat ze uitprobeerden om beter te gaan slapen. Ook delen deze twee voormalig slechte slapers grappige anekdotes en ontwapende ontboezemingen uit hun leven.

Bestel jouw exemplaar op onze webshop Boekenwereld.com voor €15,00.

Leave a Comment