Home Geen categorie 10 oktober: Dag van de Duurzaamheid

10 oktober: Dag van de Duurzaamheid

Door redacteur

Nieuw kabinet moet kiezen voor duurzaam beleid

Herman Wijffels geeft politiek Den Haag het dringende advies om vanaf nu te kiezen voor een duurzaam beleid. In zijn boek Formeren is vooruitzien presenteert de oud-topman, hoogleraar en CDA-prominent 21 stellingen waarin hij betoogt dat de keuze voor duurzaamheid noodzakelijk is.  Robertjan Brouwer en Barend Toet gingen hierover met hem in gesprek.

Waarom nu?

‘Dit is een belangrijk moment in de parlementaire geschiedenis. Er komt een nieuwe regering op een moment dat er een crisis is. In deze crisis dienen zich vraagstukken aan die veel te maken hebben met duurzaamheid, een thema dat me na aan het hart ligt. In de samenleving is de aandacht voor duurzaamheid sterk gegroeid de laatste tijd. Waar burgers, bedrijven en lokale bestuurders al volop mee aan de slag zijn, dat moet nu een stevige plek krijgen op de politieke agenda. Binnenkort wordt er een kabinet geformeerd en daar moet dat gebeuren. Daarom heb ik nu een aantal samenhangende suggesties gepresenteerd.’

Wat is de centrale boodschap?

‘We zitten nu vier jaar in een crisis. We proberen al die tijd om op de oude manier de boel weer aan de gang te krijgen. Dat lukt niet. Het wordt tijd om nieuwe methoden uit te proberen. Uiteindelijk gaat het er om dat we ons in de komende periode weerbaar moeten maken in aanzienlijk moeilijker geworden internationale omstandigheden. Zoals de opkomende schaarste aan allerlei soorten grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen. Wij zijn een land met weinig van dit soort hulpbronnen. Dus die moeten we importeren. Er zijn nu mogelijkheden, ook technologisch, om veel meer in onze eigen behoefte te gaan voorzien. We moeten naar een zogeheten circulaire economie, waarbij we niet telkens nieuwe grondstoffen invoeren, daar producten van maken en als die producten aan het einde van hun levenscyclus zijn, ze weggooien. Dat is een verspillende en vervuilende manier van werken. Daarvoor in de plaats moeten we naar een circulaire economie, waar bij we leren oogsten uit permanent beschikbare stromen. Alles leren hergebruiken. Recycling.’

Afval bestaat niet?

‘Inderdaad, afval bestaat niet. Momenteel is bijvoorbeeld urban mining in opkomst. Daarbij worden waardevolle grondstoffen uit afvalstromen gehaald. Die worden dan gebruikt voor de volgende productie. Dat is circulair denken.’

Verwacht u weerstand tegen dit denken?

‘Ik weet niet of je het weerstand moet noemen. We zijn gewend zijn om het anders te doen en financieel is het in sommige gevallen nog aantrekkelijk om het op de oude manier te blijven doen. Daarom is een van de aanbevelingen in het boek om via fiscale maatregen en regelgeving de oude en verspillende manier van werken minder aantrekkelijk te maken. Tegelijkertijd is het van groot belang om de nieuwe mogelijkheden die er zijn om efficiënter met grondstoffen en hulpbronnen om te gaan en om schoner te werken aantrekkelijker te maken. Faseer het oude uit en het nieuwe in.‘

Dat uitfaseren en infaseren, hoeveel tijd kost dat?

‘Dan moet je denken in termen van een paar decennia. Twee, drie, denk ik. Maar de overheid moet zorgen dat de richtingwijzers in de goede richting staan. Daardoor zullen particulieren en bedrijven de keuzes gaan maken, die we maatschappelijk de beste vinden. Dat is een doorlopend proces, waar allerlei grote bedrijven al volop mee bezig zijn. Unilever heeft bijvoorbeeld als transitiedoelstelling om in de loop van dit decennium nog de ecologische voetafdruk van zijn producten te halveren.’

Een transitie van decennia en een regeringsmandaat van vier jaar. Hoe verhouden die zich tot elkaar?

‘Nou, moeizaam. Zeker nu veel politici nog denken over de toekomst in termen van het verleden en concepten van het verleden willen toepassen. Dat is niet wat we nodig hebben. De crisis wordt er alleen maar dieper door. We moeten naar een nieuwe aanpak. Ik vergelijk het met wat we gedaan hebben rondom de industrialisatie in Nederland en in het verlengde daarvan de opbouw van de verzorgingsstaat. Dat was ook een groot nationaal project, waar verschillende regeringen constant en consequent aan hebben gewerkt. Dat is wat er nu aan de orde is. Regeringen moeten werken aan een vormgeving van de Nederlandse samenleving die past bij de 21ste eeuw en de omstandigheden van de 21ste eeuw. De ene keer met misschien een beetje linkser en de ander keer een rechtser beleid, maar wel in dezelfde lijn de toekomst van dit land vormgeven.’

Gaat het alleen over de Nederlandse samenleving? We leven toch niet op een eiland?

‘Veel dingen die nu aan de orde zijn, moeten internationaal worden vormgegeven. Bijvoorbeeld de manier waarop we omspringen met de visvoorraden en de zeeën. Maar ook als het gaat over klimaat en over CO²-uitstoot en de gevolgen daarvan, of hoe we omgaan met schaarse grondstoffen. Het is belangrijk dat we ons in de traditie van dit land, ook op het gebied van duurzaamheid opstellen als een constructieve kracht. Uiteindelijk wordt onze welvaart voor zestig procent buiten de landgrenzen verdiend. De onderlinge afhankelijkheid is zo groot dat er gewoon geen keuze is dan samen te werken met landen, die in soortgelijke omstandigheden zitten, en proberen de weg te vinden: de groene route naar een toekomst waarin het voor mensen goed leven is.’

Duurzaamheid staat toch ook voor matiging. Alles moet minder. We moeten minder eten. We mogen niet in de auto rijden. Er zit een gevoel in van beperking, van inhouden en eigenlijk niet het leven volop genieten, zoals we dat zouden willen.

‘Ik kan niet ontkennen dat dat zo is. Dat gaat terug op de positie van de milieubeweging in de jaren 70 en 80. Die vond: de weg vooruit is de weg terug. Maar we beschikken inmiddels over zoveel mogelijkheden om op een veel efficiëntere manier gebruik te maken van onze natuurlijke hulpbronnen en dat zal nog verder worden doorontwikkeld. We hebben de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat we minder belastend voor onze natuurlijke omgeving, maar toch zeer comfortabel kunnen leven.’

Dat klinkt mooi, maar hoe ver zijn we daar van af?

‘We staan aan te begin daarvan. Neem de zonne-energie. Inmiddels hebben we het punt bereikt waarop zonne-energie voor huishoudens goedkoper is dan wanneer je stroom van het net haalt. Dus als je voldoende panelen op je dak legt, dan heb je overvloed. Technologie is een toegangspoort voor overvloed.’

Het gaat bij duurzaamheid vaak over productiemethoden, over de manier van omgaan met dingen. In hoeverre gaat het ook over mensen?

‘We moeten leren zorgvuldiger om te springen met menselijk kapitaal. We krijgen te maken met een snelle vergrijzing van de bevolking. Dat gebeurt op een moment dat we op nieuwe manieren moeten gaan werken. De grote veranderingen die aan de orde zijn, moeten we realiseren met een steeds ouder wordende beroepsbevolking. Een manier om daarmee om te gaan is dat je sociale zekerheid en sociaal beleid meer als een investeringsproject benadert. We moeten zorgen dat mensen de kennis krijgen die nodig is om te realiseren wat er in de komende periode moet gebeuren. Trouwens, als we meer grondstoffen zelf gaan produceren, betekent dat veel werkgelegenheid, ook voor mensen met een relatief lagere opleiding; banen die nu nog nog in het buitenland zitten.’

Wat bedoelt u met sociale zekerheid als een investering benaderen?

‘Als je nu werkloos bent en een uitkering krijgt, dan mag je niet werken. Laten we dat omdraaien. Als je een uitkering krijgt, dan moet je wat doen met de tijd die je beschikbaar hebt, bijvoorbeeld een opleiding volgen. Ik vind dat we voor elke Nederlander een persoonlijk ontwikkelingsbudget moeten creëren. Het draait namelijk om ontwikkeling. Je komt op de wereld als een stukje potentie. En uiteindelijk gaat het erom dat je die potentie zover mogelijk ontwikkelt.’

U wilt natuurlijk dat uw ideeën door de politiek worden opgepikt en uitgevoerd. Waar zitten dan de lastige punten, de frictie?

‘De frictie zit in veel gevallen bij de oude situatie. Oude regelingen en oude belangen waarin ook geld is opgesloten. In onze verzorgingsstaat zijn allerlei voorzieningen getroffen om mensen te helpen zichzelf te ontwikkelen en te emanciperen. Sommige van die voorzieningen zijn tegenwoordig overbodig voor veel mensen, zoals de hypotheekrenteaftrek, de kinderbijslag of de studiefinanciering. Laten we ophouden om geld te sturen naar adressen waar het niet nodig is. Dat geldt ook voor energiesubsidies. Er zijn heel veel fossiele energiesubsidies. Je betaalt minder belasting naarmate je meer energie verbruikt. Net omgekeerd van wat logisch zou zijn. Dat moet veranderen, maar dat is moeilijk. Daar ben ik me van bewust. Daar moet je een langetermijn-oriëntatie voor hebben. Dan moet je weten waar je naar toe wilt.’

Hoe zit het met de politieke steun voor uw ideeën?

‘We hebben een analyse uitgevoerd van verschillende verkiezingsprogramma’s en daaruit blijkt dat veel van de stellingen terug te vinden zijn in de partijstandpunten. Niet bij allemaal. Vooral PVV en VVD hebben relatief weinig met dit gedachtegoed. Maar de rest staat er vrij positief tegenover. Dat is ook niet zo verwonderlijk want eigenlijk zitten heel veel burgers te wachten tot ze in Den Haag gaan doen wat in veel gemeentes al gebeurt.’

Herman-Wijffels.jpgIs dit boek een sollicitatie, een poging om uw positie te versterken in politiek Den Haag?

‘Dat is zeker niet het geval, want als ik dat zou willen dan moet ik dit nu niet doen. Als je in de formatie een rol wilt spelen moet je als het ware onbeschreven zijn. Dan moet je een neutrale positie hebben. Dat geldt niet voor mij. Ik heb al gekozen, mijn positie bepaald.’

Bent u niet bang dat veel politici zullen zeggen: waar bemoeit die Wijffels zich mee?

‘Ik ben ook een burger van dit land. Ik ben begaan met duurzaamheid. Ik zie om me heen dat er overal in dit land steeds meer activiteiten zijn op dit gebied en dat mensen zich zorgen maken. Deze kabinetsformatie is een gelegenheid om een nieuwe duurzame koers voor de komende jaren uit te zetten. Dit is een cruciaal moment. Daarom laat ik van me horen.’

Het boek is onderdeel van het project TRNSFRM. Wat is dat precies?

‘TRNSFRM wil zichtbaar maken dat we in onze samenleving begonnen zijn aan een project, waarin we een grote transformatie tot stand gaan brengen. We willen via een website en andere publicatievormen de verschillende ideeën en activiteiten op het gebied van duurzaamheid duidelijk zichtbaar te maken, en daarmee ook het beeld neer te zetten dat de toekomst al volop aan de gang is.’

Geraakt door dit artikel? Spreken de ideeën je aan? Denk je er anders over of heb je vragen aan Herman Wijffels? Reageer hieronder!

 

Leave a Comment