Wat is een bijna-doodervaring?

Een ‘bijna-doodervaring’ (BDE) is een authentieke ervaring die niet is te herleiden tot fantasie, psychose of zuurstoftekort. Het verandert mensen blijvend. Volgens cardioloog Pim van Lommel, schrijver van de bestseller Eindeloos bewustzijn, is de heersende, materialistische visie van artsen, filosofen en psychologen op de relatie tussen hersenen en bewustzijn te beperkt om het verschijnsel te kunnen duiden. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat ons bewustzijn niet altijd samenvalt met het functioneren van onze hersenen: het kan ook los van ons lichaam ervaren worden.

Buitengewone ervaring

In de hele geschiedenis, in alle tijden en culturen, zijn meldingen bekend van mensen die zich een buitengewone ervaring herinneren na een levensbedreigende crisis. Dit wordt tegenwoordig een bijna-doodervaring genoemd.

Volgens de definitie van Pim van Lommel is een bijna-doodervaring (BDE) de (gemelde) herinnering van alle indrukken tijdens een bijzondere bewustzijnstoestand, met enkele specifieke elementen zoals het ervaren van een tunnel, het licht, een levenspanorama, het ontmoeten van overleden personen of het waarnemen van de eigen reanimatie.
Deze bijzondere bewustzijnstoestand kan optreden tijdens een hartstilstand, dus tijdens een periode van klinische dood, maar ook bij een ernstige ziekte of zonder duidelijke medische oorzaak. Deze ervaring veroorzaakt nagenoeg altijd ingrijpende en blijvende veranderingen in de levenshouding, waarbij de angst voor de dood meestal verdwijnt. Het subjectieve karakter en het ontbreken van een referentiekader voor deze ervaring brengen met zich mee dat individuele, culturele en religieuze factoren de woordkeus en interpretatie van de ervaring bepalen. Een kind zal het anders verwoorden en interpreteren dan een volwassene, en een christen anders dan een boeddhist of een atheïst. 

Andere definities

Een andere goede definitie voor een BDE is geformuleerd door de Amerikaanse onderzoeker Bruce Greyson: ‘Bijna-dood ervaringen zijn ingrijpende psychologische gebeurtenissen met transcendente en mystieke elementen, die vooral optreden bij mensen die de dood nabij zijn of in situaties van ernstig lichamelijk of emotioneel gevaar verkeren.’
En professor Janice Holden, de huidige voorzitter van IANDS, de International Association of Near-Death Studies, schrijft: ‘Bijna-doodervaringen zijn de gemelde herinneringen aan indringende psychologische ervaringen met algemeen voorkomende “paranormale”, transcendente en mystieke kenmerken, die optreden tijdens een speciale bewustzijnstoestand die ontstaat tijdens een periode van een werkelijk of dreigend lichamelijk, psychologisch, emotioneel, of spiritueel overlijden, en deze ervaringen worden gevolgd door algemeen voorkomende nawerkingen.’

Twaalf elementen

Raymond Moody beschreef 12 verschillende elementen die bij een BDE voorkomen. De meeste mensen ervaren slechts enkele hiervan. Elke BDE is uniek en wordt als één geheel ervaren, niet als een reeks te onderscheiden onderdelen. Hieronder een opsomming van de elementen in de volgorde waarin ze meestal worden gemeld:

1. De onuitsprekelijkheid van de ervaring.

2. Een gevoel van vrede en rust. De pijn is verdwenen.

3. Het besef dood te zijn. Soms volgt hier ook het horen van een geluid.

4. Een uittredingservaring of buitenlichamelijke ervaring (ble). Mensen kunnen vanuit een positie buiten en boven hun lichaam hun eigen reanimatie of operatie waarnemen.

5a. Verblijf in een donkere ruimte. Slechts 15 procent van de mensen vindt dit een angstige ervaring. In de donkere ruimte ontstaat een lichtpuntje, waar ze naartoe getrokken worden en dit beschrijven zij als:
5b. Een tunnelervaring. Zij worden met hoge snelheid naar het licht toegetrokken.
5c. Ongeveer 1 à 2 procent van de mensen blijft in de donkere ruimte hangen, en men ervaart dit als een angstwekkende BDE. Dit wordt ook wel een helle-ervaring genoemd.

6. Waarnemen van een niet-wereldse omgeving, een oogverblindend landschap met prachtige kleuren, mooie bloemen en soms ook muziek.

7. Ontmoeting en communicatie met overleden personen.

8. Ontmoeting met een stralend licht of een wezen van licht. Er wordt een absolute acceptatie en onvoorwaardelijke liefde ervaren en men komt in aanraking met diepe kennis en wijsheid.

9. Levensschouw, levenspanorama, of terugblik op het gehele leven vanaf de geboorte. Alles wordt opnieuw beleefd. Men overziet het hele leven in één ogenblik, tijd en afstand lijken niet te bestaan, alles is er tegelijkertijd, men kan dagen praten over de levensschouw die maar enkele minuten heeft geduurd.

10. Vooruitblik, of een ‘flash forward’: men krijgt het gevoel een deel van het leven dat in de toekomst nog moet komen te overzien en te aanschouwen. Ook hierbij bestaat er dus geen tijd of afstand.

11. Het waarnemen van een grens. Men beseft dat als men deze grens zou passeren, men niet meer kan terugkeren naar zijn of haar lichaam.

12. De bewuste terugkeer in het lichaam. Weer terug in het zieke lichaam is er een diepe teleurstelling dat er zoiets prachtigs is weggenomen.

Andere indelingen

Kenneth Ring heeft deze elementen in zijn eigen studie kunnen bevestigen. Hij maakte echter zelf een nieuwe indeling, waarbij hij vijf fasen in een BDE onderscheidde. Weer anderen maakten indelingen in hoofdtypen en componenten. Alle onderzoekers hebben iets wezenlijks weten toe te voegen door andere aspecten van een bijna-doodervaring te benadrukken. Voor iemand met een BDE blijft zijn eigen ervaring echter altijd uniek en is elke indeling in elementen volstrekt overbodig.

Vijf fasen

Over het algemeen worden de ‘vroeg optredende’ elementen het meest gemeld, en komen de latere elementen in steeds verder aflopende frequentie voor. Ring onderscheidde:

1. de affectieve fase, met gevoelens van absolute vrede, kalmte, overgave en geluk. De pijn is verdwenen. Deze fase wordt bijna altijd als positief ervaren en komt in 60 procent van de gevallen voor. 

2. Als tweede fase noemt hij het verlaten van het lichaam, hetgeen in 37 procent van de gevallen wordt gemeld. Sommige mensen ervaren alleen het gevoel geen lichaam meer te hebben, zij ervaren geen pijn of beperking meer, anderen kunnen hun levenloze lichaam en de omgeving zien vanuit een positie buiten en boven hun lichaam. Zij kunnen helder waarnemen en ‘horen’ wat er wordt gezegd. Zij voelen geen band meer met hun lichaam, en zij ervaren zichzelf als compleet en helder.

3. In de derde fase (23 procent) komen de mensen in een donkere, meestal vredige omgeving. Sommigen blijven in deze fase hangen, anderen bewegen zich met hoge snelheid door een tunnel naar.

4. een niet verblindend, zeer helder licht, dat onvoorwaardelijke liefde en acceptatie uitstraalt. Deze vierde fase wordt door 16 procent beschreven.

5. De vijfde en laatste fase (10 procent) bestaat uit het betreden van een andere, niet-wereldse dimensie van ongelooflijke schoonheid, met mooie muziek, en soms het ontmoeten van overleden vrienden en familie. Hier kan ook de terugblik en vooruitblik worden ervaren. Het kost mensen de grootste moeite om vanuit deze omgeving terug te moeten keren naar het lichaam. Ring benadrukt dat de bevindingen uit zijn onderzoek een indrukwekkende gelijkenis vertonen met de resultaten van Moody.

Bron: Eindeloos bewustzijn
Van dit boek verschijnt juli deze week al de zeventiende druk (in midprice, 15 euro)