Relitest

Nieuwe spiritualiteit vrijblijvend!!!???

De nieuwe spiritueel is vaak een moslim. Tenminste, als we kijken naar vraag 1 van de Relitest: “Op een receptie staat een groot buffet. Het ziet er heerlijk uit. Wat doe je?” Kiezen neospirituelen voor het eerste van de vier mogelijke antwoorden: “Ik smul overal van”? Nee, zij eten immers vaak vegetarisch. Moeten ze dan invullen: “Ik eet alles, als de gerechten maar biologisch zijn”? Nogmaals: zij eten vaak vegetarisch! “Ik neem niets, want er kan ergens rundvlees inzitten”, dan maar? Nee, want het gaat ze niet alleen om rundvlees. Bovendien kunnen nieuwe spirituelen praten. In plaats van zich onnodig een lekker hapje te ontzeggen, zullen ze iemand van de catering aanschieten, of de gastvrouw of -heer, en vragen welke hapjes zij als vegetariër wél kunnen eten. Maar die optie ontbreekt. Zo blijft er maar één antwoord over: “Ik kies hapjes zonder varkensvlees.”

Nare dingen roepen

“Verlies aan kerkelijkheid betekent geen verlies aan spiritualiteit en geestelijke verdieping, zo blijkt uit de resultaten,” concludeerde Trouw toen 25.000 mensen de test hadden ingevuld, die het dagblad samen met de Radboud Universiteit Nijmegen heeft gemaakt. Die conclusie lijkt me terecht. Wel vraag ik me af of veel van de nieuwe vormen waarin mensen hun spiritualiteit beleven en waarin zij geestelijke verdieping vinden, niet door de mazen van deze test vallen. Kijk alleen maar naar vraag 1.

Nu heeft dat voor een belangrijk deel met de fenomenen testen en statistieken te maken. Een IQ-test meet hoe goed je bent in IQ-testen. En als je terwijl het vriest een been in het haardvuur steekt en het andere been uit het raam, is de gemiddelde temperatuur aangenaam.
Wie dan ook nog iets nieuws wil onderzoeken, heeft het helemaal moeilijk. Ik heb dat zelf gemerkt toen ik werkte aan mijn boek over nieuwe spiritualiteit. Oude en nieuwe spirituelen roepen allemaal nare dingen over elkaar, en de verleiding is groot partij te kiezen. En zelfs als je probeert het nieuwe neutraal te beschrijven, kun je dat alleen nog maar doen vanuit het oude en bekende, waardoor dat altijd je beeld mee kleurt en je blinde vlek grotendeels je blinde vlek laat.

Vrijblijvend

Ter illustratie vraag 3 van de Relitest: “Je hebt het druk, druk, druk. Hoe vind je rust?”
Antwoord 1: “Ik mediteer als het me uitkomt”. Veel nieuwe spirituelen zullen dit antwoord overslaan – zij begrijpen dat ze juist vaste momenten moeten vrijhouden voor meditatie. Antwoord 2: “Het ritme van de week geeft me rust, en zeker een gezamenlijke viering op een vaste dag in de week”. Mee eens, zal de neospiritueel vaak denken, maar dat woord ‘viering’… Dat klinkt weer erg naar de oude kerk waar ik al lang mee heb afgerekend. Antwoord 3: “Ik richt me op de kosmos”? Veel te vaag. Antwoord 4: “Ik hou iedere dag momenten voor gebed vrij”. Ja, veel nieuwe spirituelen mediteren, lezen, luisteren op gezette tijden naar mooie muziek of werken in de tuin. Maar om daar nu dat beladen woord ‘gebed’ voor te gebruiken…. Blijft over: “Ik ga sporten, koken of naar de bioscoop”. Ja, wie niet? Dan dit antwoord maar, dat op geen enkele manier specifiek is voor de neospiritueel.

En wat is de reactie van Thomas Quartier, docent Rituele Studies in Nijmegen en mede-ontwikkelaar van de test, op de hoge score van dit antwoord? “Je kunt sporten wanneer het jóu uitkomt. Het is vrijblijvend, dat past bij onze samenleving”. Nu kan alleen een niet-sporter dit zeggen – sporters weten van het bestaan van teamsporten, trainingen en wedstrijden; zij weten dat ze moeten afzien om vooruit te komen en dat sport allesbehalve vrijblijvend is. Waarschijnlijk zullen ze met een milde glimlach kennisnemen van de visie van een docent Rituele Studies op sport.
Moeten nieuwe spirituelen dat ook doen? Ter herinnering: eerst vinden ze onder de antwoorden geen enkele waar ze zich goed in kunnen vinden. A contrecoeur geven ze een antwoord waar niemand zich een buil aan kan vallen – denken ze. En dan krijgen ze van een docent Rituele Studies te horen dat wat zij doen ‘vrijblijvend’ is.

Anders dan sporters moeten nieuwe spirituelen het niet bij een milde glimlach laten, denk ik. Waarom? Dat leg ik graag uit in mijn volgende Blog.