Paul de Blot

Spiritualiteit en werk vormen een inspirerende combinatie

Paul de Blot is daarvan het levende bewijs. In 2006 begon deze 83-jarige jezuïet met grote bevlogenheid aan het bekleden van de leerstoel Business Spiritualiteit op Nyenrode. Zijn missie: de menselijke maat terugbrengen in het bedrijfsleven. Een pleidooi voor rust en reflectie op de werkvloer.

In het leven van Paul de Blot vloeien spiritualiteit en werk naadloos in elkaar over. De waarden waar hij voor staat in zijn leerstoel Business Spiritualiteit zijn dezelfde als die hij meekreeg als kind en in zijn leven als jezuïet. Juist het besef van deze samenhang vormt de kracht van de business spiritualiteit. De boodschap van De Blot is dan ook niet compleet zonder een korte blik op zijn leven.

Opgegroeid op een suikerplantage in Indonesië kreeg Paul de Blot spiritualiteit eigenlijk met de paplepel ingegoten. Niet via een dogmatische opvoeding, maar door het leven in de natuur en in een grote familie. Zo lang hij zich kan herinneren was hij omringd door talrijke familieleden. Daardoor ervoer hij al jong de kracht van het collectief en de waarde van de gemeenschap als een harmonisch geheel. Zijn jeugd in die grote familie legde niet alleen de basis voor zijn sociale ontwikkeling, maar gaf hem als kind ook veel vrijheid. Niemand lette op hem en dus maakte hij als kleine jongen al eindeloze zwerftochten over de grote plantage en reisde hij menigmaal ongezien mee boven op een treinwagon met suiker naar de kust.

De natuur speelde een grote rol in zijn leven. In de grote tuin verzamelde hij dieren zoals een ander kind stenen verzamelt. Apen en kippen, slangen en zelfs krokodillen, ze kregen allemaal een plaatsje in zijn eigen dierentuin. Daardoor kreeg hij al jong een besef van de kostbaarheid van het natuurlijke verband en leerde hij bovendien uitstekend observeren. De natuur leerde hem waardevolle lessen over leven en dood, over aanpassingsvermogen, flexibiliteit en interactie met de omgeving. Een van de meest indrukwekkende lessen leerde hij van de zee. De metershoge golven van de Indische Oceaan oefenden een onweerstaanbare aantrekkingskracht op hem uit en keer op keer probeerde hij er tegenin te zwemmen. Tevergeefs. De golven wierpen hem voortdurend terug. Tot hij op een dag per ongeluk in de golf terecht kwam terwijl die omkrulde. “Dan kun je niets anders dan je overgeven. En toen gebeurde het wonder: toen ik ophield ertegen te vechten, werd ik opgenomen in de golf en kwam ik er aan de achterkant weer uit. Zonder enige moeite was ik eindelijk waar ik wezen wilde. Van het geweld ineens in de rust. Die ervaring heeft mij geleerd niet weg te lopen van gevaar, maar ‘erin te duiken’ en de confrontatie aan te gaan. Een crisis is de beste leerschool voor spiritualiteit.”

Jezuïet

En aan crises zou hij in zijn leven geen gebrek hebben. In de Tweede Wereldoorlog werd hij als jonge commando gevangen genomen door de Japanners en verbleef hij een jaar in een dodencel in complete duisternis. Afgesneden van elk menselijk contact had hij geen enkel houvast en was hij compleet op zichzelf teruggeworpen. Toch praat hij met dankbaarheid over die tijd, omdat hij in die strafcel een waardevolle les geleerd heeft over innerlijke vrijheid. “Als er niets meer is waaraan je je vast kunt houden, wordt de aandacht vanzelf naar binnen gericht. Daardoor heb ik de vreugde in de spiritualiteit ervaren. Innerlijke vrijheid kan niemand je afnemen. In dat jaar ben ik opnieuw van binnenuit geboren. Het grootste geschenk dat ik ooit heb gekregen!”

Na de oorlog koos hij voor een bestaan als jezuïet. Daarmee gaf hij het roer van zijn leven uit handen. Voortaan zou de orde de loop van zijn leven bepalen en zou hij daarheen gestuurd worden waar hij met zijn talenten het meeste kon bereiken. Terwijl hij de orde aanvankelijk vooral zag als een instrument om zijn eigen doelen te bereiken, kreeg hij langzamerhand steeds meer waardering voor het jezuïtische gedachtegoed. Inmiddels is het zelfs zijn belangrijkste inspiratiebron. Het idee dat je je kwaliteiten optimaal moet benutten, geen half werk moet afleveren, altijd het beste uit jezelf moet halen, dat alles spreekt hem enorm aan. De achterliggende gedachte is pragmatisch: een goede opleiding is de beste garantie voor een maatschappelijke topfunctie en dat vergroot weer de kans op het bereiken van je doel. Dus volgde hij de meest uiteenlopende studies, van theologie tot natuurkunde. In 1979 ging hij op verzoek van de orde als campusmoderator op Nyenrode werken. Samen met zijn studenten volgde hij de lessen en in 2004 promoveerde hij - 79 jaar oud - op een proefschrift over vernieuwing van organisaties in een chaotische omgeving. De gedachten van de oprichter van de jezuïetenorde, Ignatius van Loyola, bleken verrassend actueel voor het moderne bedrijfsleven en in 2006 begon hij een nieuwe carrière als hoogleraar Business Spiritualiteit. Zijn taak: het ontwikkelen van de innerlijke spirituele kracht van organisaties. In deze functie komen de levenslessen uit zijn lange en gevarieerde loopbaan samen.