Montaigne over leven en dood

Denken aan de dood of niet?  

Montaigne heeft  in zijn beroemde Essays twee heel tegengestelde standpunten over onze omgang met de dood. In het begin stelt hij dat wij de dood steeds moeten opzoeken - omdat deze immers altijd op ons wacht. En vooral dat we aan de dood moeten wennen en hem van zijn obscuriteit moeten ontdoen. Later in zijn Essays zegt hij echter dat we ons beter helemaal niet met de dood kunnen bezig houden en er niet aan denken. Iedereen kan doodgaan; de natuur knapt het karwei feilloos voor ons op, dus we hoeven er ons niet druk om te maken.

Niet denken aan maar denken over

Hoe dit verschil te verklaren? Is Montaigne overgegaan naar het standpunt dat Spinoza later zal huldigen: "Een vrij man denkt niet aan de dood" ? Of moeten we het zoeken in het verschil tussen denken aan en denken over? Denken aan de dood is vruchteloos, stemt je misschien melancholiek, komt neer op het middeleeuwse Memento Mori. Denken over de dood brengt betekenis, helderheid en inzicht. Het vermindert angst en vergroot de kwaliteit van je leven. En ik denk dat als je eens goed over de dood hebt nagedacht je niet zo vaak aan de dood hoeft te denken.

Niet ontkennen
 

Montaigne schrijft later in zijn Essays ook dat hij meer van het leven - en van zichzelf - geniet naarmate hij beseft dat hij niet zo lang meer heeft. Wie beseft dat het bestaan eindig is, maakt er misschien beter gebruik van. Hoewel.... misschien is dat besef ook wel de bron van veel narigheid in de wereld, zoals Daniël Becker stelt in zijn Denial of Death. Maar dan voornamelijk omdat we het op alle mogelijke wijze willen verdringen. Ik kom nog in een volgend artikel op zijn ideeën terug.

Wat weten we? 

In deze tijd is er een grote belangstelling voor de vraag of we na ons overlijden voortbestaan. Een groot deel van de Nederlanders is daarvan overtuigd. Sommigen denken daarbij aan reïncarnatie, anderen aan een soort eindeloos bewustzijn. Is dat omdat we eigenlijk gewoon niet dood willen, zoals de filosoof en columnist  Bert Keizer meent? Of moeten we dat verlangen anders duiden? En wat kunnen we er eigenlijk over weten?

Levenskunst 

In elk geval ben ik van mening dat bij het denken over het leven, het reflecteren op je eigen bestaan dat een voorwaarde is voor de levenskunst, ook het denken over je eindigheid past. Eindigheid geeft een extra glans aan dit bestaan....Over deze onderwerpen hoop ik in de komende tijd wat artikelen op deze site te schrijven. En uiteraard stel ik ieders reactie zeer op prijs.

Gerard Kind

auteur van: Leven zonder angst voor de dood
(www.levenzonderangstvoordedood.nl )