Iets betekenen voor anderen

De zin van het leven zit voor een groot deel in wat je betekent voor anderen. De mate waarin jij anderen raakt zegt veel over jouw waarde voor die ander. Begrafenissen en crematies zijn wat dat betreft een mooie spiegel. En soms een eye-opener, zo merkte ik op de begrafenis van mijn moeder.

Toen mijn moeder heel onverwacht stierf en wij ons als kinderen moesten voorbereiden op de begrafenis, heb ik mezelf de logische vraag gesteld wat zij nu eigenlijk voor mij betekend had. Wat ik van haar geleerd had, wat zij overgedragen had. En het aanvankelijke antwoord was nogal ontnuchterend: niets. Als er een woord is dat mijn moeder kenmerkte is het: onzichtbaarheid. Zij was iemand van de oude stempel, moeder van een groot gezin, altijd druk met zorgen, in de schaduw van een ouderwets autoritaire pater familias. We kregen eten en drinken en schone kleren en een kopje thee als we uit school kwamen. Maar dat was het dan ook. De liefde van mijn moeder had de vorm van praktisch ‘zorgen voor’. Op wijsheid of liefdevolle armen heb ik haar nooit kunnen betrappen. Down to earth in het kwadraat, dat was mijn moeder.

Goed in kleine dingen
Ik kon dus niet verzinnen wat ik op haar begrafenis zou moeten zeggen. Gelukkig nam een van mijn broers die taak op zich. En in het verhaal dat hij hield kwam een kant van mijn moeder tot leven die ik nooit eerder gezien had. Een vrouw die haar leven leefde in het verborgene, die goed was in de kleine dingen, die een talent had voor het scheppen van onopvallende gezelligheid, die er altijd was, zo vanzelfsprekend dat het niet opviel. Iemand die deed wat er gedaan moest worden, te midden van de vele kleine ruzies tussen de kinderen altijd streefde naar harmonie en die in het mijnenveld van de betrekkingen tussen vader en kinderen de verzoenende factor was. Iemand met een enorme veerkracht die tegen de klippen op positief was en haar eigen lichtje brandend hield in de allesdoordringende duisternis van ons door religie verziekte huis.

Bescheiden wijsheid
En dan de mensen die er waren… Het halve dorp was op de begrafenis en iedereen had verhalen van hoe zorgzaam Nellie altijd was geweest. Hoe ze altijd langsging bij zieken, altijd een opgewekt woord had, altijd de ouderwetse naastenliefde in de praktijk bracht. Hier kwam een moeder tot leven die iets betekend had in het leven van velen. Niet in grote woorden, maar in kleine daden. Dichtbij huis. Een moeder die ik nooit gekend had, met een stem, een gezicht en een eigen, bescheiden wijsheid.
Ik moest met terugwerkende kracht het beeld van mijn moeder herzien.
En constateren dat ik nog heel wat werk te verzetten heb willen mensen op mijn begrafenis ook met zoveel liefde over mij praten…

Maar wat ik me ook bewust werd: dat ze me toch iets had nagelaten. Iets wat zo diep zit dat ik nooit verzonnen had dat het op haar was terug te voeren: dat hardnekkig flakkerende lichtje en die enorme veerkracht en het vermogen om jezelf steeds opnieuw bij elkaar te vegen. Dank je wel, mama...