God wil zelfkennis - lezersrecensie

God wil genade, geen offeranden; en zelfkennis, geen brandoffers.

Bovenstaande is een uitspraak van Jezus in de ‘Agrapha: Jezus-woorden’ uit Het Grote Boek der Apokriefen door Jacob Slavenburg (redactie).
Ik vond deze uitspraak zo van toepassing op het christendom dat ik me afvroeg: waarom staat deze uitspraak niet in de ‘gewone’ bijbel? Dat geldt niet alleen voor deze uitspraak, maar ook voor andere uitspraken van Jezus en apokriefe boeken.

Een andere kijk op Judas

Misschien is het recent ontdekte Evangelie van Judas, ook opgenomen in de bundel, wel de grootste schok voor mensen die het boek van Jacob Slavenburg lezen. Judas, die altijd wordt afgeschilderd als de hebzuchtige verrader die na zijn daad wroeging kreeg en zich verhing, blijkt een ingewijde te zijn die zijn daad deed in opdracht van Jezus zelf.
Persoonlijk gaf het mij antwoord op een vraag waar ik van kinds af aan al mee worstelde. Volgens de christelijke leer was Jezus gekomen om zijn leer te verkondigen en daarna te lijden en te sterven voor ons. Hoe kon hij dan verraden worden, want het moest gebeuren; hij moest toch lijden en sterven. Als hij niet verraden was, hoe had hij dan kunnen lijden en sterven. Uit het Evangelie van Judas blijkt nu, dat Jezus de opdracht om hem te verraden alleen kon geven aan iemand die hij volkomen vertrouwde, waarbij beiden zich er kennelijk wel van bewust waren, wat de consequentie voor hen zou zijn. 

De verloren bijbel

Toen ik ooit hoorde over apokriefe boeken, zocht ik net zo lang tot ik een boek te pakken kreeg waarin de apokriefe boeken waren opgenomen. Mijn teleurstelling was nogal groot, toen ik bemerkte dat het alleen om apokriefe boeken ging welke bij het Oude Testament hoorde. Begin dit jaar kocht in bij De Slegte in Apeldoorn het boek De verloren bijbel van J.R. Porter. Een prachtige geïllustreerd boek met in het kort naverteld veel opnieuw ontdekte, verdwenen geschriften uit zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Het gaf weliswaar een beter beeld van veel verdwenen geschriften, maar geen volledige teksten, alleen fragmenten en korte samenvattingen.

Jacob Slavenburg

Jacob Slavenburg, cultuur-historicus, heeft al een indrukwekkend aantal boeken op zijn naam staan over het christendoom uit het begin van onze jaartelling, gnosis, spiritualiteit en mystiek. Als vertaler (samen met Willem Glaudemans) was hij verantwoordelijk voor de uitgave van de volledige Nag-Hammadigeschriften in het Nederlands. Deze vertalingen verschenen voor het eerst in 1994 bij Ankh-Hermes, in twee kloeke delen. Nu is daar zijn andere grote werk over de apokriefen uit de eerste vier eeuwen bijgekomen.

Geen boek om in één keer uit te lezen

Voor veel mensen die al vertrouwd zijn met esoterie, mystiek en gnosis, zal dit boek een welkome aanvulling zijn in hun boekenkast. Het is geen boek dat je in één keer uitleest. Tenminste ik niet. Net als met de bijbel heb je voor veel teksten en misschien ook wel uitspraken, uitleg en bezinning op de betekenis nodig.
Ik ben helemaal niet kerkelijk ingesteld, maar het christendom, en vooral de esoterische vorm daarvan, boeit me wel. Het is een van de reden dat ik een dergelijk boek aanschaf. Van wat ik er tot nu van gelezen heb, zijn de teksten goed te lezen. De uitleg bij elk hoofdstuk is kort en bondig en de voetnoten staan aan het eind van elk hoofdstuk.
De komende maanden zal ik wel druk zijn om thuis en in de trein, regelmatig teksten uit Het Grote Boek der Apokriefen te lezen en er met anderen over te praten. 

Wel iets om je blik te verruimen

Het is echter een illusie om te denken dat het overgrote deel van de christenen er al vertrouwd mee is. Afgezien van het feit dat veel mensen het nauwelijks interesseert, zijn er ook nog ontzettend veel mensen die helemaal vastzitten in hun oude patroon van geloven. Daar is niets mis mee, vooral niet als ze er ook naar leven en geen vooroordelen hebben naar andersdenkenden.
Een aantal jaren geleden leende ik eens iemand deel 1 van de Nag-Hammadigeschriften uit. Hij had er zelf om gevraagd nadat we tijdens een wandeling gesproken hadden over het geloof en alle alternatieve publicaties die de laatste jaren verschenen waren. Een paar dagen later kwam hij het boek al terugbrengen. Hij zat eigenlijk zo ‘vastgeroest’ in zijn van kindsbeen af aan met de paplepel ingegeven levensovertuiging, dat hij door de boek helemaal van slag raakte. Hij was er niet op voorbereid en zijn geest stond er nog niet open voor. Terwijl juist dat boek en nu ook Het Grote Boek der Apokriefen een heel andere wereld voor hem had kunnen doen opengaan. Een voorzichtige voorbereiding vanaf de preekstoel in de kerken had daartoe een aanzet geweest kunnen zijn. Helaas zijn er nog veel kerkelijke prelaten die, zoals Jacob Slavenburg in zijn voorwoord schrijft, voldoende hebben aan alleen de bijbel. Als de kerkelijke prelaten daar nog niet aan toe zijn, dan kun je van de gewone gelovigen al helemaal niet verwachten dat ze eens buiten hun ‘enge’ straatje kijken. Het is jammer, want het zou hun blik op het christendom in het algemeen enorm verbreden.  

Vragen

Ik vind Het Grote Boek der Apokriefen niet goedkoop, 65 euro is voor velen een hoop geld. Misschien zou dat opgevangen kunnen worden, als alle leesbibliotheken één of meerdere exemplaren in hun collectie zouden opnemen.
Vragen blijf ik altijd houden. Ook tijdens het lezen van dit boek. Bijvoorbeeld waarom moest Jezus verraden worden? Was hij niet genoegzaam bekend bij de machthebbers of de Romeinen? Ik kan het me nauwelijks voorstellen.
Op de achterkant van het boek staat ‘De eerste vrijwel complete uitgave van alle apokriefe geschriften uit de eerste vier eeuwen in de Nederlandse taal’. Zijn er dan nog meer geschriften? Waarom zijn die niet opgenomen?

De laatste jaren is er erg veel verschenen over het christendom, dat buiten de gewone bijbel valt. Ik hoop dat de komende tijd misschien nieuwe vondsten gedaan worden, die onze kijk op het christendom nog meer verbreden. In hedendaagse thrillers wordt daarop al heel vaak gespeculeerd. Misschien wordt de werkelijkheid ooit nog eens anders.