Een uitnodiging tot luisteren, kritisch denken en dialoog

De filosofie van René Descartes (1596-1650) wordt beschouwd als het fundament voor het moderne denken. Zijn cogito, ergo sum (ik denk, dus ik ben) was de eerste formulering van het moderne zelfbewustzijn. Descartes wordt doorgaans gepresenteerd als een eenzijdige ‘rationalist’. In werkelijkheid geeft hij aan het ‘denken’ (cogitare) een ruime, communicatieve inhoud. Het omvat ook andere geestesactiviteiten, zoals willen, voelen, betrokken zijn. Bij het ontwikkelen van zijn theorieën gaat Descartes omzichtig te werk. Altijd is hij gebrand op reacties. Durf systematisch te twijfelen!

Introductie tot zijn denken

Uitgeverij Boom in Amsterdam publiceert vanaf dit najaar het verzameld werk van ‘de vader van het moderne denken’ in Nederlandse vertaling. Acht banden, met vrijwel het complete wijsgerige en wetenschappelijke werk in chronologische volgorde en een selectie van de correspondentie.
De bibliotheek bevat veel nooit vertaald werk. Ze wordt bezorgd door de internationale Descartes-experts Erik-Jan Bos (Universiteit Utrecht) en Han van Ruler (Erasmus Universiteit Rotterdam), daartoe gestimuleerd door fondsredacteur filosofie, Laurens ten Kate. Deze drie gespecialiseerde maar toch wereldwijze filosofen introduceren het denken en werk van René Descartes in filosofiehuis Het zoekend hert °The searching deer, in Berchem-Antwerpen, op de derde zondag van november, december en januari, telkens om 11 uur.
 

Filosofische lezingencyclus

1 – WIE WAS RENE DESCARTES? – Erik-Jan Bos | Zo 21-11-2010 |
Erik-Jan Bos presenteert de persoon René Descartes vanuit zijn historische en filologische expertise. René Descartes (1596-1650) was een Franse filosoof en wiskundige, die in Nederland vele jaren asiel zocht. Niet alleen leverde hij bijdragen aan de natuurkunde en fysiologie, hij legde de basis voor de zeventiende-eeuwse stroming van het rationalisme. Descartes leefde twintig jaar in de Republiek der Verenigde Provinciën waar hij ook zijn
belangrijkste werken schreef. Toch blijft de vader van de moderne filosofie nog een mysterieuze figuur, die eigenlijk op de vlucht was en uiteindelijk in merkwaardige omstandigheden om het leven zou komen. Maak kennis met een redelijke denker, grondlegger van de radicale twijfel, die zich toch door dromen liet inspireren.

Erik-Jan Bos (1969) is als docent-onderzoeker werkzaam aan het departement Wijsbegeerte van de Universiteit Utrecht. Hij participeert in een project over ‘Descartes and his network’, waarbij vooral aandacht wordt besteed aan de 20 jaar durende periode waarin Descartes in Nederland verbleef (1629-1649). Tijdens de studie van Descartes’ volledige correspondentie ontdekte Erik-Jan Bos begin dit jaar een onbekende, gestolen brief van de Franse filosoof. De vier bladzijden tellende brief geeft een uniek inzicht in de ontstaansgeschiedenis van Descartes’ belangrijkste filosofische werk Meditationes de prima philosophia (1641).
Zo blijkt dat Descartes de oorspronkelijke opzet van het werk ingrijpend heeft veranderd.
 

2 – DE ACTUALITEIT VAN DESCARTES – Han van Ruler | Zo 19-12-2010 |
Han van Ruler beproeft Descartes' denken op zijn actualiteit. Eerst voert hij ons terug naar de 17de eeuw, om Descartes in zijn tijd recht te doen. Vervolgens verbindt hij het werk van de Franse filosoof met de hedendaagse, internationale filosofie. Vragen die zich opdringen: zijn de
gedachten van Descartes nog relevant? Is zijn levenshouding voorbeeldkrachtig? Wie zijn vandaag zijn adepten en tegenstanders – en waarom?

Han van Ruler (1963) studeerde filosofie en wiskunde aan de Universiteit Utrecht. Hij werkt als hoogleraar in de intellectuele geschiedenis van renaissance tot barok aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hier leidt hij ook een onderzoeksproject over de ontwikkeling van Erasmus tot Spinoza aan het Erasmus Centre for Early Modern Studies. In 1995 publiceerde hij The Crisis of Causality: Voetius and Descartes on God, Nature and Change. In 1999 verscheen van zijn hand De Uitgelezen Descartes, in de bekende reeks van Uitgeverij Boom en Lannoo. Zijn studie Kennen, lijden, handelen (2002) onderzocht de erfenis van Descartes bij de filosofen Geulincx en Spinoza. Han van Ruler werkte mee aan The Dictionary of 17th and 18th-Century Dutch Philosophers (2003) en de Descartes Bibliotheek die vanaf november 2010 wordt
gepubliceerd door Uitgeverij Boom.

3 – HET ANTWOORD VAN PETER SLOTERDIJK – Laurens ten Kate | Zo 16-01-2011 |
Laurens ten Kate presenteert het denken van de Duitse cultuurfilosoof en historicus Peter Sloterdijk (°1947) als een kritisch antwoord op het cartesiaanse denken. Centraal in zijn lezing staan een bespreking van Sloterdijks befaamde Sferen-trilogie en van zijn recente boek Du musst dein Leben ändern. Wat gebeurt er als we de mens niet langer als subject en substantie denken, maar als plaats/sfeer/topos? Laurens ten Kate verwijst nog naar enkele andereanticartesianen, maar ook naar critici van Peter Sloterdijk, die als filosoof en provocateur een internationaal mediafenomeen is geworden.

Laurens ten Kate (1958) is fondsredacteur filosofie bij Uitgeverij Boom in Amsterdam en
universitair docent godsdienstfilosofie en theologie aan de Universiteit voor Humanistiek in
Utrecht. Hij studeerde filosofie en theologie aan de Katholieke Theologische Universiteit Utrecht, waar hij later ook verschillende jaren doceerde. In 1994 verdedigde hij zijn dissertatie De lege plaats. Revoltes tegen het instrumentele leven in Batailles atheologie. Van 1996 tot 1999 werkte hij als postdoconderzoeker aan de Theologische Universiteit Kampen, waar hij vergelijkend onderzoek deed over Jacques Derrida en Karl Barth en over de (on)mogelijkheden van een ‘theologie van de differentie’. Vandaag is hij ook werkzaam als 'visiting research fellow' aan het Heyendaal Instituut voor Interdisciplinaire Religiestudies van de Radbouduniversiteit in Nijmegen. In 2007 publiceerde hij een nieuwe Encyclopedie van de filosofie.
 

Een uitnodiging tot luisteren, kritisch denken en dialoog  

Deze bijzondere cyclus vindt plaats in filosofiehuis Het zoekend hert ° The searching deer, Koninklijkelaan 43, 2600 Berchem-Antwerpen, op de derde zondag van de maanden november en december 2010 en januari 2011, telkens om 11 uur. Prijs per lezing: €7. Prijs voor de cyclus: €18. Reserveren wordt aanbevolen: hetzoekendhert@gmail.com of 0032 473 68 66 65. Onder
de inschrijvingen voor de hele cyclus wordt bij de eerste lezing een volledige Descartes Bibliotheek verloot. Wees erbij!