De kunst van relativeren

De kabinetsformatie is een lachertje. Of eigenlijk meer iets om te huilen. Prominente politieke leiders rollen vechtend over straat en de verwijten vliegen over tafel. De houding is weinig constructief. Het lijkt vooral te gaan om de eigen naam en faam. En hoewel die belangrijk zijn, is het heel gezond om je eigen principes af en toe ook eens te relativeren.

Het belang van relativering als levenshouding werd mij deze week nog eens goed duidelijk in een interview met iemand van in de tachtig. Het interview maakt onderdeel uit van een reeks gesprekken met oude mensen waarin zij hun levenswijsheid delen, wat komend voorjaar verschijnt als boek. Deze man (theoloog en communicatiedeskundige) had een relativerende levenshouding van huis uit meegekregen en dat heeft ervoor gezorgd dat hij altijd heel goed in staat was zijn eigen spoor te trekken zonder anderen daarbij op de tenen te gaan staan. Lang leve de verschillen! Jouw wijsheid is niet groter dan de mijne, en samen weten we meer dan alleen. Een kwestie van elkaar aanvullen. Daar zou de politiek nog wat van op kunnen steken.

Verrassing
Elke dag als je de krant openslaat is het opnieuw een verrassing: hoe staan we ervoor met de formatie? Wie houdt zijn poot stijf? Wie gaat overstag? Wie werkt achter de schermen aan iets dat houdbaar is? En wie zegt er weer iets lelijks over de ander? Partijen zitten met de handen in het haar. Willen niet met elkaar, en beseffen tegelijkertijd dat ze tot elkaar veroordeeld zijn omdat het land toch bestuurd moet worden. En intussen houden ze elkaar in een houdgreep en stevenen af op een constructie die geen lang leven lijkt beschoren. En waarom? Omdat iedereen in de vechthouding staat en de relativering ver te zoeken is.

Gelijk bestaat niet
Gelijk willen hebben is een akelige eigenschap. Vooral omdat ‘gelijk’ in de meeste gevallen niet bestaat. Dat heeft te maken met ‘waar’ en ‘onwaar’, en wie maakt uit wat waar is? Wie heeft de ultieme wijsheid in pacht? Je kunt een mening hebben, dat wel, maar een waarheid claimen? Mijn interviewkandidaat liet die wijsheid los op het bestaan van God. Op de vraag of hij dacht dat God echt bestond zei hij nuchter ‘Dat zou ik niet weten. ‘Bestaan’ is een term waar ik niks mee kan. Hij woont in mij, dat weet ik wel. Als een vonk, een licht, een aanraking. Ik geef hem gestalte in mijn handelen en denken. De bijbel is een verzameling van getuigenissen van mensen die dat ook ervoeren en het opgeschreven hebben, maar daar kun je geen isgelijkteken tussen zetten. Spreken over God is niet meer dan het stamelen van mensen die het ervaren. Het is individuele beleving, de ouderwetse ‘bevindelijkheid’, en je moet dus altijd de neiging weerstaan om jouw persoonlijke bevinding tot algemene waarheid te willen verheffen.“