De financiële crisis: is er een weg terug?

Ons nieuws wordt er nu al twee jaar door beheerst. Hoewel de voortekenen zich al lang aftekenden, heeft de kredietcrisis de meesten van ons, enkele roependen in de ‘woestijn’ daargelaten, toch overvallen. Hoe heeft het kunnen gebeuren? Hadden we dit niet kunnen voorzien en tijdig maatregelen kunnen nemen? Hoe komen we uit deze crisis? En hoe kunnen we voorkomen dat het ons nog eens overkomt? Allemaal vragen die ons bezighouden. Oplossingen die nu worden bedacht zijn slechts stoplappen voor de korte termijn als we niet verder kijken. Want de crisis is een teken van een fundamenteel probleem. We zijn vergeten wat werkelijk belangrijk voor ons is in ons leven. Daarom is deze crisis ook een morele opgave en zal de weg terug een weg naar onze morele waarden zijn. De kredietcrisis is ook niet de enige crisis die ons bedreigt. Ook daarom is het goed dat we leren van deze crisis in de hoop en de verwachting dat wij hierdoor ook een antwoord op andere grote vragen in ons leven krijgen.

De crisis is ontstaan uit een gebrek aan vertrouwen. Doordat banken te roekeloos geld leenden in hun zucht naar nog meer geld en invloed, doordat mensen zijn gaan stoppen met het kopen van niet essentiële producten en doordat handelsrelaties bemoeilijkt worden door onzekerheid over de nabije toekomst. Er zijn velen die meer of minder worden getroffen door de crisis. Mensen die hun werk kwijtraken of nog zullen kwijt raken, mensen die zelfs hun huis moeten verlaten, mensen in ontwikkelingslanden die de prijzen voor hun producten sterk zien dalen of zelfs de vraag helemaal zien wegvallen, overheden die miljarden moeten lenen om de economie weer te stimuleren en zelfs kleine aandeelhouders die een groot deel van hun spaargeld zien verdampen. De kredietcrisis zien we dan ook als een grote bedreiging voor het goed functioneren van onze samenleving. We vergeten echter dat elke crisis niet alleen een gevaar in zich herbergt, maar ook een kans. Zoals het Chinese karakter voor ‘Crisis’ bestaat uit een karakter voor ‘gevaar’ en een karakter voor ‘kans’. Die kans doet zich nu voor.

Kansen pakken

En die kans pakken we niet door banken te stimuleren weer als vanouds geld uit te lenen en niet door mensen weer te stimuleren onnodige en milieubelastende artikelen te kopen. Nee, we hebben nu een kans om van koers te veranderen. De economie niet te stimuleren door ons consumentisme te continueren, maar door het stimuleren van producten die dienstbaar zijn aan de mensen en de wereld waarin we leven. We hebben nu de kans om een grote stap voorwaarts te zetten in de bestrijding van de klimaatcrisis, in het bestrijden van armoede en hongersnood en in het doen van belangrijke investeringen in infrastructuur, gezondheidszorg en huisvesting in de minder ontwikkelde delen van de wereld. Dat zijn de zaken die om een oplossing vragen en dat zijn zaken die van wezenlijk belang zijn.

Ook de financiële wereld zal zich fundamenteel dienen te bezinnen. De weg hiernaartoe ligt in het weer helder krijgen waar het werkelijk om gaat, wat de werkelijke betekenis is van banken. Dat is een morele opgave. Banken dienen het kapitaalverkeer en maken, door geld van mensen die dat even niet nodig hebben tijdelijk ter beschikking te stellen, het anderen mogelijk om zinvolle productieve investeringen te doen en te handelen in hun producten. In de noodzakelijke aanpassing van het financieel systeem ligt een belangrijke taak voor  de gezamenlijke overheden. In feite is slechts een kleine, maar essentiële uitbreiding van het bestaande wettelijke instrumentarium nodig. Nieuwe wetgeving die het opstellen, publiceren en verantwoorden van door banken zelf opgestelde waarden verplicht stelt, bedrijven te verplichten aan te geven waar hun toegevoegde waarde uit bestaat en door het kapitaalverkeer en het uitkeren van prestatiebeloningen ingrijpend te vertragen. Nieuwe en expliciete waarden zijn de basis voor deze fundamentele verandering. In mijn boek De druppel en de oceaan heb ik deze fundamentele omslag in denken en handelen door middel van het ons weer bewust worden wat we werkelijk belangrijk vinden, neergelegd in onze waarden, uitgewerkt.

Terug daar onze waarden

Onze weg terug naar onze waarden is niet alleen voor de uitweg uit de kredietcrisis belangrijk. Ook voor andere grote vraagstukken, zoals de milieu- en klimaatproblematiek, de voedselproblematiek, het geweld, de misdaad en de conflicten die er op wereldschaal zijn en ons gebrek aan solidariteit, is de weg terug naar onze waarden de enige weg. Alleen door te beseffen dat we samen in het schip zitten en gezamenlijk een nieuwe koers uit te zetten kunnen we komen tot een duurzaam financieel systeem dat de belangen van wereldburgers weer voorop stelt. Het gaat niet meer alleen om onszelf, maar om de toekomst van ons allemaal.