De dagen lengen, dus: zingende vogels

Midwinter is achter de rug, dus de dagen gaan weer lengen. Dat betekent dat we met een beetje geluk al snel weer kunnen vertrouwen op natuurlijke wekkers. Het hoeft daarvoor alleen maar een beetje warmer te worden, want het langer worden van de dagen en hogere temperaturen beïnvloeden de hormoon-huishouding van vogels zo, dat ze gaan zingen.

Vroege vogel

Vogels zingen van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Vanaf een half uur voor tot een uur na zonsopkomst zingen zij het uitbundigst. De merel is de eerste vogel die ’s ochtends begint met zingen (Blackbird singing in the dead of night...). Zo’n half uur, driekwartier voor zonsopkomst zijn de eerste tonen van deze luidruchtige zangvogel te horen. 

Overigens blijkt de merel voor Nederlandse vogelliefhebbers de populairste zanger. Na telling van ruim vijfenzeventigduizend stemmen bleek de merel het ruimschoots gewonnen te hebben van topzangers als de nachtegaal en zanglijster. De volledige top-100 is op de site van Vroege Vogels te zien én te horen.
Hoewel ik zelf gestemd had voor het sensuele geluid van de nachtegaal, vind ik de uitverkoring van de merel echt gerechtvaardigd, want geen stadsvogel heeft zo´n uitgebreid repertoire en weet je ook door imitaties zo vaak om de tuin te leiden. En die velen inspireerden tot een eigen lied, zoals Paul McCartney (luister naar Blackbird).

Zingen is communiceren

Zangvogels communiceren door lichaamstaal en vooral ook door hun zang. Er zijn ook vogels die niet zingen, maar op een andere manier communiceren. De ooievaar bijvoorbeeld kleppert met zijn snavel om de aandacht van zijn of haar partner te krijgen.
Het geluid dat vogels maken is te onderscheiden in zingen en roepen. Over het algemeen is de roep een kort en simpel geluid dat door zowel mannetjes als vrouwtjes kan worden geproduceerd op elk moment, bijvoorbeeld als alarmroep. De zang is vaak een lang en complex lied, dat alleen mannetjes zingen tijdens het broedseizoen. In het voorjaar proberen mannetjes met hun zang een vrouwtje te veroveren en hun broedgebied af te bakenen. Voor het mannetje is het belangrijk om mooier te zingen dan de buurman: zo vergroot hij de kans om een vrouwtje te imponeren. 

Ook uiterlijk is bepalend

Het verschil in zang tussen vogelsoorten wordt bepaald door hun uiterlijk én de omgeving waar de vogels voorkomen. Een onopvallende vogel zingt over het algemeen luider dan een vogel met een opvallend verenkleed. Onopvallende vogels moeten zich juist kenbaar maken met hun zang, terwijl andere vogels meer kunnen imponeren met hun verenkleed. Vogels die in een dichte vegetatie leven en broeden, zingen doorgaans luider dan vogels in het open veld. Het hoempen van de roerdomp in een dichte rietvegetatie is soms al op twee kilometer afstand te horen. 

Vogelzang herkennen

Weet je eigenlijk te weinig van vogels af om het geluid van een merel, nachtegaal of zanglijster uit elkaar te houden, surf dan naar de vogelgids van Vogelbescherming, waar je van ruim 250 vogels niet alleen uiterlijke kenmerken kunt vinden, maar ook hun zang kunt beluisteren.

Bron en meer informatie: Vroege Vogels en Vogelbescherming