Ben je lelijk? Jammer, dan ben je de pineut

In hoog tempo sterven er diersoorten uit. Beschermingsmaatregelen zijn daarom bittere noodzaak voor tal van dieren. Het blijkt echter dat het ene dier een grotere kans op bescherming door de overheid heeft dan het andere, ook al zijn beide even zeldzaam. Het uiterlijk van het dier speelt hierbij een belangrijke rol, concludeert bioloog Edo Knegtering, die 27 november promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Wat is de X-factor?

Op basis van verschillende deelonderzoeken concludeert Knegtering: ‘We hebben de neiging om bepaalde groepen in het wild levende dieren eerder te beschermen dan andere. Ook de lichaamsgrootte van die dieren speelt daarbij een rol.’ 

Kleine dieren lijken door ons letterlijk van minder waarde gevonden te worden. Wie bekommert zich om het leven van een mug, vlieg, mier, kakkerlak of ander 'lastig' dier?

Vogels blijken de meest gewaardeerde diergroep te zijn. Zij werden het eerst en meest uitgebreid wettelijk beschermd, ze kwamen het vaakst aan bod in milieu-effectrapportages en ze waren favoriet bij belangenorganisaties. Illustratief daarvoor is de nachtegaal. Deze vogel was de eerste en langst beschermde soort in Nederland.
 

Groot of klein?

Binnen diergroepen bestaat de neiging om grote diersoorten sterker te beschermen dan kleine. Zo liggen grote vogels bij belangenorganisaties beter dan kleine. ‘Uit het experiment blijkt dat belangenorganisaties consequent kiezen voor de bescherming van de grotere soorten binnen een groep’, aldus Knegtering.
Wetgeving daarentegen gaat vaak de andere kant op. In de wet werden kleine soorten juist beter beschermd. Knegtering: ‘Mogelijk omdat grotere soorten juist interessanter waren om te bejagen of te bevissen en dat ze daarom pas laat werden beschermd. De wetgever koos daarin waarschijnlijk vaak voor het grootste maatschappelijke draagvlak.’ 
 

Sentimenten

'Aaibaarheid' is zeker een belangrijke factor, maar het zegt niet alles. Vogels bijvoorbeeld genieten duidelijk meer aandacht en bescherming dan zoogdieren, terwijl die laatste algemeen worden gezien als aaibaarder. Knegtering wijst erop dat de bescherming van zoogdieren pas echt op gang kwam onder de Natuurbeschermingswet, in 1973, terwijl veel vogels in 1880 al waren beschermd.
Allerlei sentimenten ten opzichte van dieren spelen hier een rol: ‘Zoogdieren verschuilen zich meer en ze zijn aanzienlijk saaier gekleurd dan vogels.’ De meeste kans op sympathie hebben grotere, niet schadelijke vogels. De lepelaar is hier een goed voorbeeld van.

De pineut

Insecten komen er in natuurbeschermingswetten bekaaid vanaf. ‘Andere ongewervelden, zoals wormen en spinnen komen helemaal niet aan bod,’ aldus Knegtering. ‘Je kunt maar beter geen klein, lelijk, ongewerveld dier zijn.’ 
 
 

Meer weten over het onderzoek en de resultaten? 

Raadpleeg de bron: rijksuniversiteit Groningen